KURS ISHI

KIRISH Innovatsiya – bu nafaqat texnologik taraqqiyotning harakatlantiruvchi kuchi, balki barqaror iqtisodiy o'sish va raqobatbardoshlikni ta'minlovchi asosiy omildir. O'zbekistonda innovatsion faoliyatni rag'batlantirish bo'yicha olib borilayotgan keng ko'lamli islohotlar o'z samarasini bermoqda. Xususan, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotida innovatsion mahsulotlar va xizmatlarning ulushi 12.5% ga yetdi [1], bu 2020-yilga nisbatan 4.3% ga oshganligini ko'rsatadi. Jahon bozorida innovatsion texnologiyalar va startaplarga yo'naltirilgan sarmoyalar hajmi 2023-yilda 700 milliard AQSh dollaridan oshdi [2], bu esa innovatsiyalarning global iqtisodiyotdagi muhim rolini yaqqol namoyon etadi. O'zbekistonning Innovatsion rivojlanish indeksi bo'yicha global reytingdagi o'rni 2020-yildagi 93-o'rindan 2023-yilda 82-o'ringa ko'tarilgani [3] mamlakatda innovatsion ekotizimni rivojlantirish borasidagi sa'y-harakatlarining muvaffaqiyatini aks ettiradi. Innovatsiyalarni moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish bugungi kunda dolzarb masala bo'lib qolmoqda, chunki mavjud moliyalashtirish modellari va vositalari innovatsion jarayonlarning yuqori riskli tabiati va uzoq muddatli rentabellikka erishish imkoniyatlari bilan bog'liq qator muammolarni hal etishda yetarli emas. Xususan, O'zbekistonda venchur kapitali bozori hali shakllanish bosqichida bo'lib, innovatsion loyihalarga yo'naltirilgan investitsiyalar umumiy investitsiyalar hajmining atigi 0.8% ini tashkil etadi [4]. Bu holat innovatsion loyihalarni moliyalashtirishda xalqaro tajriba va ilg'or moliyaviy instrumentlarni joriy etish zaruratini keltirib chiqaradi. Shuningdek, intellektual mulkni baholash va uni garov sifatida ishlatish mexanizmlarining yetarli darajada rivojlanmaganligi, moliyalashtirish jarayonlarida risklarni baholash va boshqarish tizimlarining takomillashtirishga muhtojligi ham ushbu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Innovatsiya va innovatsion jarayonlar konsepsiyasi bo'yicha jahon ilmiy adabiyotida keng qamrovli tadqiqotlar olib borilgan. Jozef Shumpeter (1934) innovatsiyani iqtisodiy o'sishning asosiy harakatlantiruvchi kuchi sifatida ta'riflab, yangi mahsulotlar, texnologiyalar va bozorlarni yaratish orqali "ijodiy vayronkorlik" nazariyasini ilgari surgan [5]. Piter Draker (1985) innovatsiyani tizimli va maqsadli jarayon sifatida ko'rib chiqib, uning boshqaruvdagi o'rnini tahli ...