KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda jahon korporativ obligatsiyalar bozori hajmi 130 trillion AQSH dollariga yetdi va ushbu bozorning yillik o'sish sur'ati 4.5% ni tashkil etmoqda [1]. Global miqyosda korporativ moliyalashtirish instrumentlariga bo'lgan talabning ortishi, investitsiya loyihalarining murakkablashuvi va kapitallarni jalb qilish mexanizmlarining diversifikatsiyalashuvi korporativ moliyaning strategik ahamiyatini yanada oshirmoqda. O'zbekistonda esa so'nggi besh yilda korxonalarni aksiyadorlik kapitali orqali moliyalashtirish hajmi 30% ga o'sgan bo'lsa [2], tijorat banklari tomonidan korxonalarga ajratilgan kreditlar portfeli 2023-yil yakuniga ko'ra 375 trillion so'mga yetdi [3]. Xususan, 2022-yilda o'tkazilgan davlat korxonalarini transformatsiya qilish dasturi doirasida 25 ta yirik korxona IPO (Initial Public Offering) qilish imkoniyatini o'rganib chiqdi, bu esa korporativ moliya mexanizmlariga bo'lgan ehtiyojni yaqqol ko'rsatadi [4]. Bugungi kunda O'zbekiston iqtisodiyotidagi tizimli islohotlar, davlat korxonalarini xususiylashtirish jarayonlari va mahalliy korxonalarning xalqaro bozorlarga integratsiyalashuvi sharoitida korporativ moliyaning nazariy va amaliy asoslarini chuqur o'rganish, uning xalqaro e'tirof etilgan metodologiyalarini milliy amaliyotga tatbiq etish dolzarb masalalardan biridir. Korxonalar uchun kapitalni jalb qilish, investitsiya loyihalarini samarali boshqarish, risklarni kamaytirish va aksiyadorlik qiymatini oshirish kabi strategik masalalar o'z yechimini kutmoqda. Shu bilan birga, mahalliy korxonalarda moliyaviy qarorlarni qabul qilishda yetarli darajada xalqaro amaliyotdan foydalanmaslik, kapital strukturasini optimallashtirishda xato qilishlar va dividend siyosatini ishlab chiqishda zamonaviy yondashuvlarning yetishmasligi kabi muammolar mavjud. Ayniqsa, global raqobat muhitida korxonalarning moliyaviy barqarorligini ta'minlash va ularning investitsion jozibadorligini oshirish uchun korporativ moliyaning xalqaro standartlarini joriy etish zarurati tobora ortib bormoqda. Korporativ moliya nazariyasi va amaliyotining rivojlanishiga ko'plab xorijiy olimlar salmoqli hissa qo'shgan. Masalan, Merton Miller (1958) va Franco Modigliani (1958) o'zlarining mashhur Modigliani-Miller teoremalari orqali kapital strukturasi qarorlarining firma qiymatiga ta'siri borasidagi nazariy asoslarni yaratdilar, bu esa kapital strukturasini optimallashtirish ...