KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida inson kapitalini rivojlantirishga qaratilgan investitsiyalar so'nggi besh yilda yalpi ichki mahsulotning (YAIM) o'rtacha 5-7 foizini tashkil etmoqda, bu ko'rsatkich Markaziy Osiyo mintaqasi bo'yicha eng yuqorilardan biridir [1]. Xususan, 2023-yilda ta'lim sohasiga yo'naltirilgan davlat xarajatlari 2022-yilga nisbatan 15% ga oshib, 48 trillion so'mdan ortiqni tashkil etgan [2]. Sog'liqni saqlashga sarflangan mablag'lar esa shu davrda 12% ga o'sib, 26 trillion so'mdan oshdi [3]. Global miqyosda esa inson kapitaliga kiritilgan investitsiyalar global YAIMning o'rtacha 6.5% ini tashkil etib, iqtisodiy o'sishning asosiy omillaridan biri sifatida e'tirof etilmoqda [4]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, inson kapitali indeksi bo'yicha O'zbekiston 2020-yildagi 0.62 balldan 2023-yilda 0.65 ballga ko'tarilgan bo'lib, bu mamlakatning barqaror rivojlanish salohiyatini oshirishga qaratilgan sa'y-harakatlarining samarasi hisoblanadi [5]. Ushbu raqamlar inson kapitalining iqtisodiy o'sishdagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatib, uning doimiy rivojlanishi mamlakat taraqqiyoti uchun muhim ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlaydi. Mavjud tadqiqotlar va amaliyotlar shuni ko'rsatadiki, inson kapitaliga investitsiyalar qilishning samaradorligi va uni uzoq muddatli iqtisodiy o'sishga aylantirish mexanizmlari O'zbekiston sharoitida hali to'liq o'rganilmagan. Ta'lim tizimini modernizatsiya qilish, ishchi kuchining raqobatbardoshligini oshirish va innovatsion iqtisodiyotni shakllantirish jarayonlarida inson kapitalining rolini chuqur tahlil qilish, shuningdek, xalqaro ilg'or tajribalarni O'zbekiston sharoitiga moslashtirish dolzarb muammolar sirasiga kiradi. Ishchi kuchining malakasini oshirish, bilim va ko'nikmalarini zamonaviy talablar darajasiga yetkazish, raqamli iqtisodiyot sharoitida yangi kompetensiyalarni shakllantirish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish zarurati mavzuning ahamiyatini yanada oshiradi. Inson kapitali va iqtisodiy o'sish orasidagi bog'liqlikni o'rganishda jahon miqyosida ko'plab olimlar samarali tadqiqotlar olib borganlar. Teodor Shults (Theodore Schultz) o'zining "Inson kapitali sarmoyasi" (1961) asarida inson kapitalini investitsiyalar obyekti sifatida ko'rib chiqib, ta'lim va sog'liqni saqlashga kiritilgan mablag'lar iqtisodiy o'sishni rag'batlantirishini isbotladi [6]. Gari Bekker (Gary Becker) esa "Inson kapitali: ...