KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda aholining raqamli savodxonlik darajasi 78% ga yetgan bo'lsa-da [1], insonning olamni idrok etishi bilan bog'liq kognitiv xatolar va tushunmovchiliklar natijasida har yili o'rtacha 12% ga yaqin ijtimoiy-psixologik muammolar yuzaga kelmoqda [2]. Jahon miqyosida esa, Butunjahon sog'liqni saqlash tashkiloti (2022) hisobotiga ko'ra, noto'g'ri idrok va noto'g'ri qarorlar qabul qilish natijasida iqtisodiy yo'qotishlar global yalpi ichki mahsulotning 1.5-2% ini tashkil etishi taxmin qilinadi [3]. Bu ko'rsatkichlar insonning atrof-muhitni, ijtimoiy jarayonlarni va o'zining ichki holatini qanday idrok etishi nafaqat shaxsiy farovonlikka, balki jamiyatning umumiy rivojlanishi va barqarorligiga ham bevosita ta'sir ko'rsatishini anglatadi. Ayniqsa, axborot asrida, noto'g'ri yoki buzilgan idrokning oqibatlari juda keng qamrovli bo'lishi mumkin, chunki dezinformatsiya va manipulatsiya mexanizmlari insonning dunyoqarashini o'zgartirishga qaratilgan holda tobora takomillashib bormoqda. Bugungi kunda insonning olamni idrok etishi muammosi nafaqat psixologiya, balki neyrobiologiya, kognitiv fanlar, sun'iy intellekt va ijtimoiy fanlar kesishmasida turgan eng dolzarb masalalardan biridir. Raqamli texnologiyalar, virtual reallik va kengaytirilgan reallik (VR/AR) kabi innovatsiyalar insonning atrof-muhit bilan o'zaro munosabatini tubdan o'zgartirib, idrok jarayonlariga yangi chaqiriqlar qo'ymoqda. Ushbu o'zgarishlar inson miyasining ma'lumotni qanday qayta ishlashi, talqin qilishi va unga munosabat bildirishini qayta ko'rib chiqishni talab etadi. Ayniqsa, O'zbekistonda yoshlar orasida raqamli kontent iste'moli hajmining keskin ortishi [4] va turli axborot manbalariga duch kelish ko'rsatkichlarining yuqoriligi idrokning buzilishiga olib kelishi mumkin bo'lgan kognitiv xatarlar xavfini oshirmoqda. Shu sababli, insonning olamni idrok etishining murakkab mexanizmlarini chuqur tahlil qilish, uning shakllanishiga ta'sir etuvchi omillarni aniqlash va idrokni optimallashtirish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning dolzarb ilmiy va amaliy zaruratidir. Mavjud tadqiqotlar ko'pincha idrokning ayrim jihatlariga e'tibor qaratib, uning kompleks va dinamik tabiatini to'liq qamrab ololmayapti, bu esa ushbu kurs ishi uchun asosiy harakatlantiruvchi kuch bo'lib xizmat qiladi. Mavzuning o'rgan ...