KURS ISHI

KIRISH 2023-yil yakunlari bo'yicha global investitsiyalar hajmi 2,5 trillion AQSH dollarini tashkil etib, yiliga o'rtacha 5-7% o'sish sur'atlarini namoyish etmoqda [1]. O'zbekistonda esa so'nggi besh yilda investitsiyalarning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2018-yildagi 28,4% dan 2023-yilda 34,7% ga yetdi, bu esa iqtisodiy o'sishning asosiy drayverlaridan biriga aylanganini ko'rsatadi [2]. Xususan, 2023-yilda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard AQSH dollariga yetdi, bu esa mamlakatning investitsion jozibadorligi oshib borayotganidan dalolat beradi [3]. Ushbu raqamlar investitsion loyihalarni samarali boshqarish va baholashning iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashdagi markaziy rolini yaqqol ko'rsatib turibdi. Investitsion loyihalarning samaradorligini oshirish, moliyaviy barqarorligini ta'minlash va risklarni minimallashtirish bugungi kunda O'zbekiston iqtisodiyotining ustuvor vazifalaridan hisoblanadi. Loyihalarni baholash metodologiyalarida innovatsion yondashuvlarni qo'llash, ularning hayot siklini har tomonlama tahlil qilish va moliyaviy asoslash mexanizmlarini takomillashtirish zarurati ortib bormoqda. Mavjud tizimda investitsiya qarorlarini qabul qilishda subyektiv omillar ta'siri, loyiha risklarini yetarli darajada baholamaslik, shuningdek, xalqaro ilg'or tajribadan to'liq foydalanmaslik kabi muammolar hali ham dolzarbligini saqlab qolmoqda. Ushbu muammolarni hal etish investitsion jarayonlarning shaffofligini oshirish va resurslarni yanada samarali taqsimlash imkonini beradi. Investitsion loyihalarni nazariy va amaliy jihatdan o'rganishga bag'ishlangan xalqaro tadqiqotlar boy tarixga ega. Igor Ansoff (1965) strategik rejalashtirish va korporativ investitsiya qarorlarini qabul qilishda loyihalar portfeli nazariyasini asoslab bergan bo'lsa [4], Harry Markowitz (1952) portfel nazariyasini ishlab chiqish orqali investitsion risk va daromad o'rtasidagi munosabatlarni matematik tarzda modellashtirdi, bu esa diversifikatsiya ahamiyatini ko'rsatdi [5]. William Sharpe (1964) kapital aktivlarini narxlash modelini (CAPM) taklif qilib, risk va kutilgan daromad o'rtasidagi chiziqli bog'liqlikni izohladi [6]. Stephen Ross (1976) arbitraj narxlash nazariyasini (APT) kiritib, bir nechta tizimli risk omillari investitsion aktivlarning kutilgan daromadiga ta'sir qilishini ko'rsatdi [7]. Michael Porter (1980) esa raqobat strategiyasi va sanoat ...