KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard AQSH dollarini tashkil etib, bu 2022-yilga nisbatan 8,5% ga o‘sganligini ko‘rsatdi [1]. Bu o‘sish, mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishi va investitsion jozibadorligining oshishidan dalolat beradi. Jahon miqyosida esa, 2023-yilda global to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar oqimi taxminan 1,3 trillion AQSH dollarini tashkil etgan [2]. Ushbu raqamlar, investitsiya loyihalarini samarali baholashning bugungi kun iqtisodiyotidagi o‘rni nihoyatda muhim ekanligini ko‘rsatadi. Korxonalar va davlatlar uchun investitsiya qarorlari strategik ahamiyatga ega bo‘lib, mablag‘larning oqilona taqsimlanishi, moliyaviy barqarorlik va barqaror o‘sishni ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi [3]. Investitsiya loyihalarini baholashning puxta va ilmiy asoslangan usullari, nafaqat moliyaviy risklarni minimallashtirish, balki potentsial daromadlarni maksimallashtirish uchun ham zaruriy vositadir. Bugungi shiddat bilan o‘zgarayotgan global iqtisodiy muhitda, investitsiya loyihalarini samaradorligini baholash muammosi yanada dolzarblashmoqda. Texnologik innovatsiyalar, raqamlashtirish, ESG (ekologik, ijtimoiy va korporativ boshqaruv) tamoyillari va geosiyosiy o‘zgarishlar loyihalarni baholash metodologiyalariga yangi talablarni qo‘ymoqda [4]. An’anaviy baholash usullari doimiy ravishda yangilanib borilishi zarur, chunki ular har doim ham loyihaning barcha jihatlarini, ayniqsa uzoq muddatli va noaniq omillarni to‘liq hisobga olmasligi mumkin. Misol uchun, ko‘pgina investitsiya loyihalarida, ayniqsa infratuzilma yoki yuqori texnologiyali sohalarda, boshlang‘ich investitsiyalar yuqori bo‘lib, daromadlar uzoq muddatda namoyon bo‘ladi, bu esa an’anaviy Payback Period kabi ko‘rsatkichlarning ahamiyatini kamaytiradi [5]. Shu bilan birga, O‘zbekiston sharoitida investitsiya loyihalarini baholash tizimi haligacha to‘liq shakllanmagan bo‘lib, baholash mezonlari, risklarni tahlil qilish va moliyaviy prognozlashda muayyan muammolar kuzatilmoqda, bu esa ushbu mavzuni yanada muhim qilib qo‘yadi [6]. Investitsiya loyihalarining samaradorligini baholash masalalari jahon ilmiy adabiyotida uzoq vaqtdan beri atroflicha o‘rganib kelinadi. Masalan, Irving Fisher (1930) o‘zining "The Theory of Interest" asarida vaqtinchalik preferensiya va pulning vaqt bo‘yicha qiymati kontseptsiyal ...