KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 12-fevraldagi PF-25-sonli Farmoniga asosan, mamlakat yalpi ichki mahsulotida investitsiyalarning ulushi 2023-yilda 32.2% ni tashkil etgan holda, 2024-yilda bu ko'rsatkichni 35% ga yetkazish belgilangan [1]. Shuningdek, 2023-yilda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9.8 milliard dollarni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 18% o'sish qayd etilgan [2]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global investitsiyalar bozori hajmi 2023-yilda 2.5 trillion dollardan oshgan bo'lib, uning yillik o'sish sur'ati 6.5% ni tashkil etmoqda [3]. Bu raqamlar, investitsion faoliyatning milliy va global iqtisodiyotdagi muhim o'rnini yaqqol ko'rsatib, investitsiya jarayonlarida risklarni samarali boshqarishning dolzarbligini isbotlaydi. Shu bilan birga, har qanday investitsion loyiha muayyan risklar bilan bog'liq bo'lib, ularni noto'g'ri baholash yoki boshqarish kutilmagan moliyaviy yo'qotishlarga olib kelishi mumkin. Mavjud iqtisodiy o'zgaruvchanlik, global geosiyosiy vaziyatning murakkablashuvi va texnologik inqilob sharoitida investitsiya risklarini tushunish, tahlil qilish va pasaytirish mexanizmlarini ishlab chiqish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ko'plab investitsiya loyihalarida kutilgan daromadga erishilmaslik yoki kapitalning bir qismini yo'qotish holatlari tez-tez uchrab turadi, bu esa investorlarning ishonchini pasaytirib, iqtisodiy o'sish sur'atlariga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ayniqsa, O'zbekistonda investitsion muhitni yaxshilash va xorijiy sarmoyalarni jalb qilish bo'yicha olib borilayotgan keng ko'lamli islohotlar fonida, investitsiya risklarini ilmiy asoslangan holda tahlil qilish va ularni minimallashtirish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish zarurati yaqqol ko'rinib turibdi. Mavjud adabiyotlar va amaliyotda investitsiya risklarini kompleks baholash va ularni pasaytirishning innovatsion yondashuvlari yetarlicha ishlab chiqilmaganligi ushbu mavzuni yanada dolzarb qiladi. Investitsiya risklari nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida ko'plab nufuzli olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Xarri Markowitz (1952) "Portfolio tanlash" nomli ilmiy ishida investitsiya portfelida risk va daromad o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni matematik modelini yaratib, diversifikatsiya nazariyasiga asos soldi [5]. Uilyam Sharp (1964) kapital aktivlarini narxlash modelini (CAPM) ishlab chiqdi, bu model invest ...