KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 1-yanvar holatiga ko'ra, mamlakat yalpi ichki mahsulotidagi investitsiyalarning ulushi 33,6% ni tashkil etdi [1]. Bu ko'rsatkich 2023-yilda 30,5% ni tashkil etgan edi, bu esa investitsiya faolligining barqaror o'sishidan dalolat beradi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda O'zbekistonga yo'naltirilgan to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard AQSh dollariga yetdi, bu 2022-yilga nisbatan 15% ga ko'pdir [3]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global miqyosda 2023-yilda xorijiy to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalar oqimi 1,3 trillion AQSh dollarini tashkil etgan [4], bu esa rivojlanayotgan mamlakatlarning umumiy iqtisodiy o'sishida investitsiyalarning muhim rolini ko'rsatadi. Ushbu raqamlar investitsiyalarning iqtisodiy o'sish, yangi ish o'rinlari yaratish va innovatsion rivojlanishdagi hal qiluvchi ahamiyatini yaqqol namoyish etadi. Zamonaviy iqtisodiy sharoitlarda, ayniqsa O'zbekistonda iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va diversifikatsiyalash jarayonlari faol kechayotgan bir paytda, investitsiyalarning iqtisodiy mazmunini chuqur o'rganish, ularning turlarini tahlil qilish va hajmi hamda samaradorligiga ta'sir etuvchi omillarni aniqlash dolzarb ahamiyat kasb etadi. Global raqobatning kuchayishi va texnologik inqilob sharoitida investitsiyalarni jalb etish va ulardan samarali foydalanish har qanday davlatning iqtisodiy barqarorligi va farovonligini ta'minlashning asosiy shartidir. Shu bois, ushbu tadqiqot investitsiya jarayonlarining nazariy asoslarini tahlil qilib, ularning amaliy jihatlarini, ayniqsa O'zbekiston sharoitida investitsiya muhitini yaxshilash va jalb etilayotgan mablag'lardan maksimal iqtisodiy samara olish yo'llarini aniqlashga qaratilgan bo'lib, bu boradagi mavjud bo'shliqlarni to'ldirishga xizmat qiladi. Investitsiya nazariyasi sohasida ko'plab xalqaro olimlar muhim tadqiqotlar olib borganlar. Masalan, J. M. Keynes (1936) o'zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida investitsiyalarni samarali talabning asosiy komponenti sifatida ko'rsatib, ularni foiz stavkasi va kapitalning kutilayotgan marjinal samaradorligi bilan bog'lagan [5]. Irving Fisher (1930) "Foiz nazariyasi" asarida investitsiyalarni vaqt bo'yicha pul qiymatini afzal ko'rish bilan bog'liq bo'lgan qarorlar sifatida tahlil qilgan [6]. Markowitz (1952) portfel nazariyasini yaratib, investorlarga t ...