KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O'zbekistonga yo'naltirilgan xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard AQSH dollarini tashkil etdi, bu avvalgi yilga nisbatan 40 foizga o'sishni anglatadi [1]. Ushbu investitsiyalarning 6,6 milliard dollari to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar (TFXI) hissasiga to'g'ri keldi, bu mamlakat iqtisodiyotining barqaror o'sishida investitsiyalar hal qiluvchi rol o'ynayotganini ko'rsatadi [2]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global miqyosda 2023-yilda TFXI oqimi 1,3 trillion AQSH dollariga yetdi, bu global iqtisodiy o'sishning asosiy drayveri bo'lib qolmoqda [3]. O'zbekistonning YaIMda investitsiyalarning ulushi 2023-yilda 30% dan oshdi, bu esa investitsion faollikning iqtisodiy rivojlanishdagi muhimligini ta'kidlaydi [4]. Bu raqamlar investitsiyalarning mamlakat iqtisodiyoti uchun nafaqat makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda, balki yangi ish o'rinlari yaratish, ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish va innovatsion texnologiyalarni joriy etishda ham muhim ahamiyat kasb etishini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bugungi shiddatli globallashuv va raqobat sharoitida investitsiyalarning iqtisodiy mazmuni, turlari va ularning hajmiga ta'sir etuvchi omillarni chuqur o'rganish alohida ahamiyat kasb etadi. Iqtisodiy rivojlanish sur'atlarini ta'minlash, aholi turmush darajasini oshirish va raqobatbardosh iqtisodiyotni shakllantirish bevosita investitsion faollik bilan bog'liqdir. Biroq, investitsiya jarayonlarida hali ham bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, investitsiya loyihalarini baholashning optimal metodologiyalarini tanlash, investorlar uchun samarali rag'batlantirish mexanizmlarini yaratish, investitsion risklarni boshqarishda mavjud bo'shliqlar hamda investitsiya hajmiga ta'sir etuvchi omillarning kompleks tahlilini amalga oshirish bugungi kunning dolzarb masalalari hisoblanadi. Shuningdek, turli sektorlarga yo'naltirilgan investitsiyalarning samaradorligini oshirish va ularning iqtisodiy o'sishga ta'sirini yanada kuchaytirish borasidagi tadqiqotlar ham jiddiy ehtiyojga ega. Investitsiyalar nazariyasi va amaliyoti jahon iqtisodiyotshunosligida uzoq vaqtdan beri tadqiq etib kelinayotgan sohalardan biridir. Bu borada Garri Markovich (1952) "Portfel tanlovi" nazariyasini ishlab chiqib, risk va daromad o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni matematik jihatdan asosladi [5]. Uilyam Sharp (1964) Kapital aktivlarni narxlash modelini (CAPM) t ...