KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda global innovatsion texnologiyalar bozorining hajmi 4,5 trillion dollarni tashkil etdi va 2030-yilga borib 10,5 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yillik oʻrtacha 12,5% oʻsishni anglatadi [1]. Oʻzbekistonda esa 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning 0,2% innovatsion faoliyatga yoʻnaltirilgan boʻlsa-da, bu koʻrsatkich Innovatsion rivojlanish strategiyasida belgilangan maqsadli 0,5% dan ortda qolmoqda [2]. Iqtisodiyotning dekarbonizatsiyasi va barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish uchun innovatsion texnologiyalarni joriy etish muhim ahamiyat kasb etadi. Masalan, energiya samaradorligini oshiruvchi texnologiyalarni qoʻllash orqali Oʻzbekistonda 2022-yilda 700 ming tonna uglerod dioksid ekvivalentidagi chiqindilarning oldi olindi [3]. Qayta tiklanuvchi energiya manbalarining ulushi esa umumiy energiya balansida 10% ga yetdi, biroq Xalqaro Energetika Agentligining tavsiyalariga koʻra, bu koʻrsatkich 2030-yilga qadar kamida 25% ga yetishi zarur [4]. Iqlim oʻzgarishlari natijasida yuzaga kelayotgan suv tanqisligi, qishloq xoʻjaligidagi hosildorlikning pasayishi va energetik xavfsizlik muammolari Oʻzbekiston uchun tobora dolzarb tus olmoqda. Masalan, Oʻrta Osiyo mintaqasida suv resurslarining 20% gacha kamayishi kutilmoqda [5], bu esa sugʻorish tizimlarida innovatsion, suv tejovchi texnologiyalarni joriy etishni taqozo etadi. Anʼanaviy iqtisodiy siyosat usullari iqlim oʻzgarishlarining salbiy oqibatlarini yumshatish va moslashishda yetarli darajada samarador emasligini koʻrsatmoqda. Global miqyosda ham, milliy darajada ham iqlim oʻzgarishlariga qarshi kurashish va barqaror rivojlanishni taʼminlashda innovatsion texnologiyalarni joriy etish, ularni moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish va institutsional asoslarni mustahkamlash boʻyicha jiddiy muammolar hal etilmagan holda qolmoqda. Bu esa mazkur mavzuning ilmiy va amaliy jihatdan chuqur oʻrganilishini talab qiladi. Iqlim oʻzgarishlari va innovatsion texnologiyalar aloqasi boʻyicha xalqaro miqyosda koʻplab tadqiqotlar olib borilgan. William Nordhaus (1992) iqlim oʻzgarishlarining iqtisodiy oqibatlarini baholash va ularga qarshi kurashishda narx mexanizmlarining rolini oʻrgandi, karbonat angidrid emissiyalari uchun narx belgilash (carbon pricing) modelini taklif qildi [6]. Nicholas Stern (2007) esa oʻzining "Stern Review" hisobotida iqlim oʻzgarishlarining global iqti ...