KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat iqtisodiy o‘sishi 6.0% ni tashkil etdi [1]. Bu o‘sish sur’ati asosan sanoat, qurilish va xizmat ko‘rsatish sohalaridagi faollik bilan bog‘liq bo‘lib, investitsiyalarning Yalpi Ichki Mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 30% ga yetdi [1]. Jahon bankining 2024-yilgi hisobotida aytilishicha, global inflyatsiya darajasi 2022-yildagi 8.7% dan 2023-yilda 6.8% ga pasaygan bo‘lsa-da, rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan O‘zbekistonda ham, narxlar barqarorligi hali ham dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda [2]. Masalan, 2023-yilda O‘zbekistonda inflyatsiya darajasi 9.2% ni tashkil etdi, bu esa aholining xarid qobiliyatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi [1]. Ushbu raqamlar iqtisodiy qonunlarning amalda qanday ishlashini tushunish va ulardan samarali foydalanish muhimligini yaqqol ko‘rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusining dolzarbligi, iqtisodiy jarayonlarni boshqarishda mavjud bo‘lgan murakkab muammolar va hal etilmagan savollar bilan belgilanadi. Global iqtisodiyotdagi o‘zgaruvchanlik, geosiyosiy keskinliklar, texnologik inqiloblar va iqlim o‘zgarishlari kabi omillar iqtisodiy qonunlarning harakat etish mexanizmini tobora murakkablashtirmoqda. Jumladan, O‘zbekiston sharoitida bozor iqtisodiyotiga o‘tish jarayonida iqtisodiy qonunlarning milliy xususiyatlarini inobatga olgan holda samarali siyosat yuritish, makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va aholi turmush darajasini oshirish bo‘yicha ko‘plab savollar javobsiz qolmoqda. Xususan, talab va taklif qonunining mintaqaviy o‘ziga xosliklari, inflyatsion jarayonlarni jilovlash mexanizmlari, raqobat muhitini shakllantirish va investitsion jozibadorlikni oshirish bo‘yicha aniq mexanizmlar va takliflarga ehtiyoj yuqori. Iqtisodiy qonunlar va ularning harakat etish mexanizmi masalasi ko‘plab jahon olimlari tomonidan chuqur o‘rganilgan. Adam Smit o‘zining “Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot” (1776) asarida “ko‘rinmas qo‘l” mexanizmi orqali bozor iqtisodiyotidagi avtosozlashuvchi jarayonlarni tushuntirib bergan [3]. Alfred Marshall “Iqtisodiyot prinsiplari” (1890) asarida talab va taklif qonunini batafsil tahlil qilib, narxning shakllanishida bu ikki omilning kesishuv nuqtasini ko‘rsatgan [4]. Jon Meynard Keyns “Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi” (1936) kitobida makroiqtisodiy muammolarni, xususan, iqtisodiy ta ...