KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 890,7 trillion so'mni tashkil etgan holda, 6% ga o'sdi [1]. Ushbu o'sishda resurslardan samarali foydalanish va aholi ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan iqtisodiy siyosat muhim rol o'ynaydi. Shuningdek, 2023-yilda sanoat ishlab chiqarish hajmi 4,9% ga, qishloq xo'jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi esa 4,1% ga oshgan bo'lsa-da [1], resurslar taqchilligi, ayniqsa suv va energetika resurslari muammosi dolzarbligini saqlab qolmoqda. BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi tashkiloti (FAO) hisobotiga ko'ra, Markaziy Osiyo mintaqasida suv resurslari taqchilligi 2030-yilga borib 15% ga oshishi mumkinligi prognoz qilinmoqda, bu esa qishloq xo'jaligi va aholi ehtiyojlarini qondirishga jiddiy ta'sir ko'rsatadi [2]. Energetika sohasida ham iste'molning tez o'sishi va eskirgan infratuzilma sababli elektr energiyasining ta'minotida uzilishlar yuzaga kelib, bu iqtisodiy o'sishga to'sqinlik qilmoqda. Global miqyosda esa, jahon iqtisodiyoti 2024-yilda 2,7% o'sishi kutilmoqda, lekin resurslar narxlarining o'zgaruvchanligi va ta'minot zanjiridagi uzilishlar bu o'sishga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin [3]. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa muhimdir, chunki cheklangan iqtisodiy resurslar sharoitida aholining o'sib borayotgan va xilma-xil ehtiyojlarini qondirish masalasi har qanday mamlakatning barqaror rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Global iqlim o'zgarishi, aholi sonining o'sishi va urbanizatsiya jarayonlari resurslarga bo'lgan talabni yanada oshirmoqda, shu bilan birga resurslarning kamayishi va ulardan foydalanish samaradorligini oshirish zarurati keskinlashmoqda. Mavjud iqtisodiy modellarda resurslardan samarali foydalanish va iste'molning barqaror shakllarini joriy etishga qaratilgan kompleks yechimlar hali to'liq ishlab chiqilmagan. Ayniqsa, O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda aholi farovonligini oshirish bilan birga resurs cheklovlarini hisobga olgan holda iqtisodiy siyosatni shakllantirish dolzarb muammo bo'lib qolmoqda. Amaldagi resurslarni taqsimlash mexanizmlari, energiya samaradorligini oshirish choralari va ehtiyojlarni qondirish strategiyalarining samaradorligini baholash va ularni optimallashtirish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish zarurati mavjud. Iqtisodiy resurslar va ehtiyojlarni ...