KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida iqtisodiy nizolarning samarali hal etilishi mamlakatning investitsiyaviy jozibadorligi va biznes muhitining barqaror rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda iqtisodiy sudlar tomonidan ko‘rib chiqilgan ishlar soni 2022-yilga nisbatan 18% ga oshgan bo‘lib, bu mamlakatda iqtisodiy faoliyatning kengayishi va shu bilan birga nizolarning ko‘payishini ko‘rsatadi [1]. Xususan, Oliy sudning 2023-yilgi hisobotida qayd etilishicha, sudlovga tegishlilik qoidalariga rioya qilmaslik sababli 7% dan ortiq ishlar ko‘rib chiqishsiz qoldirilgan yoki boshqa turdagi sudlarga yuborilgan, bu esa sud jarayonlarining cho‘zilishiga va ishtirokchilarning ortiqcha xarajatlariga sabab bo‘lgan [2]. Shuningdek, Jahon bankining "Biznes yuritish" (Doing Business) hisobotiga ko‘ra, shartnomalarning ijrosini ta’minlash ko‘rsatkichi bo‘yicha O‘zbekiston nisbatan yaxshi o‘rinlarda bo‘lsada, yurisdiksiya masalalari bilan bog‘liq nizolar bu jarayonni murakkablashtirishi mumkinligi ta’kidlangan [3]. Bu holat iqtisodiy sudlovga tegishlilik qoidalariga qat’iy rioya qilishning iqtisodiy oqibatlarini, xususan, investitsiya muhitiga ta’sirini chuqur o‘rganish zaruratini keltirib chiqaradi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlov tizimini takomillashtirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlarni amalga oshirmoqda. Sudlovga tegishlilik qoidalariga rioya qilish bo‘yicha mavjud normativ-huquqiy hujjatlarning murakkabligi va amaliyotdagi noaniqliklar sud tizimining samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda [4]. Ko‘pgina hollarda, taraflar tomonidan ishlarning sudlovga tegishliligi noto‘g‘ri baholanib, bu sud jarayonlarining keraksiz kechikishiga, qo‘shimcha moliyaviy va vaqt xarajatlariga olib kelmoqda. Bu, ayniqsa, xalqaro investitsiyalar va tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari uchun huquqiy noaniqliklarni yuzaga keltirib, mamlakatning investitsiyaviy imijiga putur yetkazishi mumkin [5]. Natijada, ushbu muammolarni har tomonlama tahlil qilish, mavjud kamchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo‘yicha asosli takliflar ishlab chiqish mamlakatning huquqiy va iqtisodiy barqarorligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Iqtisodiy sudlovga tegishlilik qoidalarining nazariy asoslari xalqaro miqyosda ko‘plab yetakchi olimlar tomonid ...