KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda iqtisodiy sudlar tomonidan ko'rib chiqilgan ishlar soni 2022-yilga nisbatan 15% ga oshib, 180 mingdan ortiqni tashkil etgan [1]. Shuningdek, tadbirkorlik subyektlari o'rtasidagi nizolarning hal etilishi bo'yicha Sudlar Oliy Kengashining hisobotlariga ko'ra, 2023-yilda fuqarolik ishlarining 35% dan ortig'i isbotlash majburiyati bilan bog'liq qiyinchiliklar tufayli cho'zilib ketgan [2]. Bu holat sud jarayonlarining samaradorligini oshirish, xususan, odil sudlovni amalga oshirishga ko'maklashuvchi shaxslarning faoliyatini takomillashtirish zaruratini ko'rsatadi. Jahon bankining "Biznes yuritish" (Doing Business) hisobotlarida O'zbekistonning sud himoyasining samaradorligi ko'rsatkichlari bo'yicha hali yuqori pog'onalarga ko'tarilmagani, iqtisodiy nizolarni hal qilish vaqtining mintaqaviy o'rtachadan yuqoriligi qayd etilgan [3]. Bu esa, odil sudlovni amalga oshirishga ko'maklashuvchi shaxslar instituti, sudda vakillik, dalillar va isbotlash majburiyati kabi masalalarni chuqur o'rganish va ularni takomillashtirish orqali mamlakatimizda investitsiyaviy muhitni yaxshilashga xizmat qiladi. Bugungi kunda mamlakatimizda olib borilayotgan keng ko'lamli iqtisodiy islohotlar va bozor munosabatlarining rivojlanishi sharoitida iqtisodiy nizolarning soni va murakkabligi ortib bormoqda. Bunday sharoitda adolatli va samarali sud qarorlarini qabul qilishda odil sudlovga ko'maklashuvchi shaxslarning roli benihoya muhim. Biroq, ularning protsessual huquq va majburiyatlarining amaliyotda to'liq ta'minlanishi, sudda vakillik instituti samaradorligi, dalillarni to'plash va baholash mexanizmlaridagi kamchiliklar sud jarayonlarining cho'zilib ketishiga, ba'zan esa adolatli qaror qabul qilinishiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Xususan, advokatlar, ekspertlar va tarjimonlarning protsessual imkoniyatlari va javobgarligi o'rtasidagi muvozanatni ta'minlash, elektron dalillarni qabul qilish va baholash tartibini takomillashtirish, shuningdek, isbotlash majburiyatini samarali taqsimlash kabi masalalar hali to'liq hal etilmagan dolzarb muammolar sirasiga kiradi. Ushbu kurs ishi aynan shu bo'shliqlarni o'rganish va amaliy takliflar ishlab chiqishga qaratilgan bo'lib, iqtisodiy sudlovda samaradorlikni oshirishga xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon ilmiy adabiyotlarida keng tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J. Kerstetter (2019) o'z ...