KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda yalpi ichki mahsulotning (YAIM) oʻsish surʼati 2023-yilda 6,0% ni tashkil etdi [1]. Bu koʻrsatkich soʻnggi yillarda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar va tartibga solish mexanizmlarining samaradorligidan dalolat beradi. Xususan, 2023-yilda toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard dollarga yetdi [2], bu esa davlatning investitsiya muhitini yaxshilash borasidagi saʼy-harakatlari natijasidir. Shu bilan birga, inflatsiya darajasi 2023-yil yakuni boʻyicha 8,8% ni tashkil etgan holda [3], markaziy bankning pul-kredit siyosati doirasida makroiqtisodiy barqarorlikni taʼminlashga qaratilgan tartibga solish chora-tadbirlarining muhimligini koʻrsatadi. Ushbu raqamlar iqtisodiyotni tartibga solishning nafaqat nazariy, balki amaliy ahamiyatini ham tasdiqlaydi, chunki davlatning iqtisodiy jarayonlarga aralashuvi barqaror oʻsish va aholi farovonligini taʼminlashda hal qiluvchi rol oʻynaydi. Jahon bankining prognozlariga koʻra, global iqtisodiyotdagi noaniqliklarga qaramay, Oʻzbekiston iqtisodiyoti 2024-yilda ham oʻsishda davom etishi kutilmoqda [4], bu esa samarali iqtisodiy tartibga solish siyosatining ustuvorligini yanada kuchaytiradi. Bugungi murakkab va oʻzgaruvchan global iqtisodiy sharoitlarda iqtisodiyotni tartibga solishning maqsadlari, vazifalari va usullarini chuqur oʻrganish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Bozor mexanizmlari har doim ham iqtisodiy barqarorlikni, adolatli taqsimotni va samarali resurslardan foydalanishni taʼminlay olmaydi, bu esa davlatning aralashuvini zarur qiladi. Xususan, Oʻzbekiston iqtisodiyotida hamon yuqori inflatsiya bosimi [3], samaradorlik talab etiladigan bozor mexanizmlari rivojlanishidagi toʻsiqlar [5] va raqobat muhitini yaxshilash zarurati [6] kabi muammolar mavjud. Shuningdek, iqtisodiy oʻsishni barqaror ushlab turish, aholining bandligini oshirish va iqtisodiy tengsizlikni kamaytirish vazifalari ham tartibga solish siyosatidan samarali foydalanishni taqozo etadi. Bu jihatlar iqtisodiyotni tartibga solishning zamonaviy usullarini oʻrganish va ularni mahalliy sharoitlarga moslashtirish muhimligini koʻrsatadi. Iqtisodiyotni tartibga solish masalalari jahon miqyosida koʻplab olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan. Jon Meynard Keyns oʻzining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida [7] iqtisodiy inqirozlarni bartaraf etishda davlatning faol aralashuvi, xususan, makroiqtisodi ...