KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda tug'ilish ko'rsatkichlari so'nggi yillarda barqaror o'sib, 2023-yilda 934,2 ming chaqaloq dunyoga keldi, bu 2022-yilga nisbatan 2,2% ga ko'pdir [1]. Ushbu demografik o'sish fonida bolalar rivojlanishiga ta'sir etuvchi omillarni chuqur o'rganish, ayniqsa, irsiyat va muhitning o'zaro ta'sirini tahlil qilish ijtimoiy pedagogika fani oldida turgan dolzarb vazifalardan biridir. Har bir bolaning genetik salohiyati uning atrofidagi ijtimoiy, madaniy va iqtisodiy muhit bilan uyg'unlashgan holda shakllanadi, bu esa kelajak avlodlarning salomatligi, ta'lim sifati va ijtimoiy moslashuviga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Jumladan, BMTning Bolalar jamg'armasi (UNICEF) ma'lumotlariga ko'ra, dunyo miqyosida bolalarning qariyb 25 foizi besh yoshgacha bo'lgan davrda rivojlanishning kamida bir yo'nalishi bo'yicha kechikishlarga duch keladi, bu esa ularning keyingi hayotida ta'lim olish va ish topish imkoniyatlarini cheklashi mumkin [2]. Shu bois, irsiyat va muhit omillarining bolaning kognitiv, emotsional va ijtimoiy rivojlanishiga ta'sirini har tomonlama tahlil qilish, ushbu jarayonda yuzaga keladigan muammolarni aniqlash va ularning oldini olishga qaratilgan samarali pedagogik strategiyalarni ishlab chiqish bugungi kunning asosiy ehtiyojlaridan biridir. Ushbu mavzu bugungi kunda o'zining dolzarbligini yanada oshirmoqda, chunki global miqyosda genetik kasalliklar va rivojlanish buzilishlari ko'rsatkichlari, ayniqsa, ekologik muammolar va ijtimoiy-iqtisodiy tengsizliklar tufayli ortib bormoqda. Masalan, JSST ma'lumotlariga ko'ra, har yili taxminan 7,6 million bola genetik kelib chiqishi yoki tug'ma nuqsonlar bilan dunyoga keladi [3]. Ushbu murakkab masalalar, shuningdek, bolalarning ta'lim tizimidagi muvaffaqiyati, ijtimoiy integratsiyasi va ruhiy salomatligiga jiddiy ta'sir ko'rsatadi. O'zbekistonda bolalarning maktabgacha ta'limga qamrovi 2023-yilda 74,4% ga yetgan bo'lsa-da [1], rivojlanish kechikishiga ega bolalar uchun individual yondashuv va maxsus ta'lim dasturlarini joriy etishga bo'lgan ehtiyoj hali ham yuqori. Shuningdek, irsiyat va muhitning o'zaro ta'sirini tushunmaslik natijasida noto'g'ri tarbiya metodlari qo'llanilishi, ijtimoiy moslashuv muammolarining chuqurlashuvi va ijtimoiy ta'lim tizimida aniq maqsadga yo'naltirilgan dasturlarning yetishmasligi kabi muammolar mavjud. Bu holat, ayniqsa, ijtimoiy zaif oilalardan chiqqan bolalarda rivojlan ...