KURS ISHI

KIRISH Bugungi globallashuv davrida inson kapitalini rivojlantirish har bir mamlakatning strategik ustuvor yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. O'zbekistonda aholining 30% dan ortig'ini bolalar tashkil etishi [1], ushbu sohadagi investitsiyalarning muhimligini ko'rsatadi. Jumladan, BMTning Bolalar jamg'armasi (UNICEF) ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekistonda 5 yoshgacha bo'lgan bolalar o'limi ko'rsatkichi so'nggi yillarda sezilarli darajada kamayib, 1000 tirik tug'ilgan chaqaloqqa 15.3 taga yetgan bo'lsa-da [2], tug'ma nuqsonlar va rivojlanish kechikishlari bilan bog'liq muammolar hamon dolzarbligini saqlab qolmoqda. Respublikamizda har yili tug'ilgan bolalarning taxminan 2-3 foizida turli irsiy kasalliklar aniqlanadi [3], bu esa profilaktika va erta aralashuv choralarini kuchaytirish zarurligini ko'rsatadi. Shuningdek, 2023-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, oiladagi iqtisodiy qiyinchiliklar va ijtimoiy muhitdagi salbiy omillar bolalarning maktabgacha ta'limga qamrab olinishiga ta'sir etib, ayrim hududlarda bu ko'rsatkich 70% dan pastroq darajada qolmoqda [4], bu esa bola rivojlanishidagi tengsizliklarning chuqur ildizlariga ishora qiladi. Irsiyat, muhit va bola rivoji o'rtasidagi murakkab o'zaro ta'sirni chuqur anglash, barkamol avlodni shakllantirish uchun zaruriy shartdir. Hozirgi kunda bola rivojlanishiga ta'sir etuvchi genetik moyilliklar va tashqi omillar uyg'unligini o'rganish dolzarb hisoblanadi. Ayniqsa, ijtimoiy-iqtisodiy tengsizliklar, urbanizatsiya jarayonlari, oiladagi zo'ravonlik va beparvolik, shuningdek, zamonaviy axborot texnologiyalarining ta'siri kabi muammolar bola psixologik, kognitiv va ijtimoiy rivojlanishiga qanday ta'sir ko'rsatayotganligi yetarlicha tadqiq etilmagan. Ushbu kurs ishi ushbu bo'shliqlarni to'ldirishga qaratilgan bo'lib, irsiyat va muhitning bolalar rivojlanishiga ta'sirini ijtimoiy pedagogika nuqtai nazaridan kompleks tahlil qilishni maqsad qilgan. Ushbu tadqiqot natijalari bola rivojlanishini qo'llab-quvvatlashga qaratilgan maqsadli dasturlarni ishlab chiqish va mavjud siyosatlarni takomillashtirish uchun muhim asos bo'lib xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda keng qamrovli tadqiqotlar bilan ajralib turadi. Masalan, Urie Bronfenbrenner (1979) o'zining bioekologik tizimlar nazariyasi bilan bola rivojlanishini mikro-, mezo-, ekzo- va makrotizimlar kontekstida tahlil qilib, muhit ...