KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda umumta’lim maktablarida o‘quvchilar orasida xulqi og‘ishganlik holatlari 3.2% ni tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2021-yildagi 2.8% ga nisbatan 0.4% ga oshgan [1]. Bolalar huquqlari bo‘yicha vakilning hisobotlarida qayd etilishicha, voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan huquqbuzarliklar soni so‘nggi uch yilda o‘rtacha 7% ga ko‘paygan [2]. Bu tendensiya, shuningdek, dunyo miqyosida ham kuzatilmoqda. YUNISEF (UNICEF) ma’lumotlariga ko‘ra, jahon miqyosida deviant xulq-atvorga ega bolalar soni yiliga o‘rtacha 1.5% ga o‘sib bormoqda, va bu bolalarning 20% ga yaqini maktabdan tashqarida, ijtimoiy xavf-xatar guruhida bo‘ladi [3]. Mazkur statistik ko‘rsatkichlar xulqi og‘ishgan bolalar muammosining nafaqat milliy, balki global miqyosdagi dolzarbligini yaqqol ko‘rsatib, ushbu masalani har tomonlama o‘rganish va unga samarali yechimlar topish zaruratini taqozo etadi. Bu holat jamiyatda ijtimoiy-psixologik keskinlikni keltirib chiqarishi, oilaviy munosabatlarda muammolarni chuqurlashtirishi hamda ta’lim muassasalarida o‘quv-tarbiya jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Xulqi og‘ishgan bolalar muammosi bugungi kunda ayniqsa dolzarb ahamiyat kasb etmoqda, chunki globalizatsiya va axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi bolalarning tarbiyasiga yangi chaqiriqlarni keltirib chiqarmoqda. Raqamli muhitda zo‘ravonlik, kiberbulling va boshqa salbiy ma’lumotlarning keng tarqalishi bolalar psixikasiga ta’sir qilib, ularning ijtimoiy me’yorlardan og‘ishiga sabab bo‘lishi mumkin [5]. Oiladagi noqulay muhit, ota-onalar orasidagi nizolar, iqtisodiy qiyinchiliklar va ta’lim tizimidagi ba’zi kamchiliklar xulqi og‘ishgan bolalar sonining ortishiga turtki bo‘lmoqda [6]. Mavjud profilaktika va reabilitatsiya dasturlari ko‘pincha yetarli darajada samarali emas, sababi ularda individual yondashuv va kompleks chora-tadbirlar yetishmaydi. Shuningdek, mahalliy sharoitlarga moslashtirilgan tadqiqotlar va amaliy tavsiyalar hali ham cheklangan bo‘lib, bu sohada chuqur ilmiy asoslangan ishlanmalarga ehtiyoj katta. Ushbu kurs ishi aynan ana shunday bo‘shliqlarni to‘ldirishga, mavjud muammolarni tahlil qilishga va ularni hal etish uchun amaliy yechimlar taklif etishga qaratilgan. Xulqi og‘ishgan bolalar muammosining nazariy asoslari jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rgan ...