KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatda kasb kasalliklari qayd etilgan ishchilar soni oldingi yilga nisbatan 8.2% ga oshgan [1]. Ushbu kasalliklarning sezilarli qismi, taxminan 30-35% gacha, vibratsiya ta’siri bilan bog‘liq bo‘lib, ayniqsa tog‘-kon sanoati, mashinasozlik va qurilish sohalarida faoliyat yurituvchi xodimlar orasida yuqori ko‘rsatkichlar kuzatiladi [2]. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) hisobotlariga ko‘ra esa, sanoatlashgan mamlakatlarda har yili 2 milliondan ortiq ishchi vibratsiyadan kelib chiqadigan kasalliklardan aziyat chekadi, bu global miqyosda mehnatga layoqatsizlikning 5% ini tashkil etadi [3]. Vibratsiya ta’siridan kelib chiqadigan kasb kasalliklari nafaqat individual salomatlikka zarar yetkazadi, balki iqtisodiy jihatdan ham yirik yo‘qotishlarga sabab bo‘ladi, chunki xodimlarning mehnat unumdorligi pasayadi, davolanish xarajatlari ortadi va ishdan bo‘shatish holatlari ko‘payadi [4]. Shu sababli, vibratsiyaning inson organizmiga ta’sirini chuqur o‘rganish va uni kamaytirish bo‘yicha samarali usullarni ishlab chiqish bugungi kunda dolzarb vazifalardan biridir. Ushbu mavzuning dolzarbligi shundaki, sanoat va ishlab chiqarish jarayonlarining texnologik rivojlanishi bilan birga, mexanizatsiyalashgan uskunalar va vositalarning keng qo‘llanilishi vibratsiyaning ish joylarida doimiy va kuchli omilga aylanishiga olib keldi [5]. An’anaviy usullar va eski standartlar vibratsiya ta’sirini yetarli darajada nazorat qila olmayapti, bu esa ishchilar salomatligi va mehnat xavfsizligi sohasida yangi yechimlarni talab qiladi. Mavjud kamchiliklar qatoriga yangi texnologiyalarga mos bo‘lmagan himoya vositalari, diagnostika va profilaktika choralarining yetarli emasligi, shuningdek, ish beruvchilar va xodimlar o‘rtasida bu boradagi xabardorlikning pastligi kiradi [6]. O‘zbekiston sharoitida, ayniqsa qishloq xo‘jaligi, tog‘-kon sanoati va qurilish kabi sohalarda vibratsiyaga qarshi samarali kurashish mexanizmlarining yo‘qligi, kasbiy xavflarning yuqori darajada qolishiga va xodimlarning sog‘lig‘iga salbiy ta’sir ko‘rsatishiga olib kelmoqda [7]. Shu bois, vibratsiyaning inson organizmiga ta’sirini kamaytirishga qaratilgan innovatsion va amaliy yechimlarni ishlab chiqish muhim ahamiyat kasb etadi. Vibratsiyaning inson organizmiga ta’siri va uni kamaytirish usullari bo‘yicha xalqaro m ...