KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda yalpi ichki mahsulotning (YAIM) sanoat sohasidagi ulushi 2023-yilda 34,7%ni tashkil etdi, bu esa ishlab chiqarish sektorining mamlakat iqtisodiyotidagi yetakchi rolini tasdiqlaydi [1]. Investitsiyalarning umumiy hajmi 2023-yilda 370 trln so‘mga yetib, o‘tgan yilga nisbatan 22,2%ga oshdi [2], bu esa yangi ishlab chiqarish quvvatlarini yaratish va mavjudlarini modernizatsiya qilishga yo‘naltirilganligini ko‘rsatadi. Ayni paytda, mehnat unumdorligining o‘sish sur’atlari so‘nggi besh yilda o‘rtacha 4,5%ni tashkil etgan bo‘lsa-da [3], xalqaro raqobatbardoshlikni oshirish uchun bu ko‘rsatkichni yuqori texnologiyalar va ilg‘or boshqaruv usullari orqali yanada oshirish zarurati mavjud. Ishlab chiqarish samaradorligini optimallashtirish, resurslardan oqilona foydalanish va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash bugungi kunda O‘zbekiston iqtisodiy siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir [4]. Yuqorida keltirilgan statistik ma’lumotlar sharoitida, ishlab chiqarish funksiyasini chuqur o‘rganish, uning qisqa va uzoq muddatli davrdagi xususiyatlarini tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Global iqtisodiyotdagi o‘zgaruvchanlik, resurslarning cheklanganligi va texnologik taraqqiyotning jadallashuvi sharoitida korxonalar o‘z ishlab chiqarish jarayonlarini samarali boshqarishlari talab etiladi. Ushbu mavzu bo‘yicha chuqur tadqiqotlar o‘tkazmasdan, mavjud ishlab chiqarish muammolari, xususan, resurslar taqchilligi, eskirgan texnologiyalar va ishlab chiqarish xarajatlarining yuqoriligi kabi masalalar hal etilmay qolishi mumkin [5]. Natijada, korxonalar raqobatbardoshligini yo‘qotishi, iqtisodiy o‘sish sur’atlari sekinlashishi va yangi ish o‘rinlari yaratish imkoniyatlari cheklanishi mumkin. Shuningdek, ishlab chiqarish funksiyasini tushunish, investitsiya qarorlarini qabul qilishda, narx siyosatini shakllantirishda va makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda asos bo‘lib xizmat qiladi. Ishlab chiqarish funksiyasi konsepsiyasi iqtisodiy nazariyada uzoq vaqtdan beri o‘rganilib kelinmoqda. Klasik iqtisodchilar Adam Smit va Devid Rikardo mehnat va kapitalning ishlab chiqarishdagi rolini dastlabki tarzda tahlil qilgan bo‘lsalar-da, ishlab chiqarish funksiyasini matematik model sifatida shakllantirish keyingi bosqichlarda amalga oshirildi [6]. Leon Valras (1874) umumiy muvozanat nazariyasida resurslarning taqsimlanishini o‘rganishda ishlab chiqarish ja ...