KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda ishlab chiqarish sanoatining YaIMdagi ulushi 2023-yilda 27% ga yetdi, sanoat ishlab chiqarish hajmi esa 5.5% ga o'sdi, bunda umumiy sanoat ishlab chiqarishi 670 trln so'mni tashkil etgan [1]. Jahon iqtisodiyotida ishlab chiqarish sanoatining global qiymati 2023-yilda 32 trillion AQSH dollariga baholanib, har yili o'rtacha 3.5% o'sishi prognoz qilinmoqda [2]. Xususan, global ishlab chiqarish jarayonlarida raqamli texnologiyalarni joriy etishga qaratilgan investitsiyalar 2024-yilga kelib 260 milliard AQSH dollaridan oshishi kutilmoqda, bu esa korxonalar samaradorligini 15-20% ga oshirish imkonini beradi [3]. Ushbu raqamlar ishlab chiqarish jarayonlarining iqtisodiy barqarorlik va milliy raqobatbardoshlikni ta'minlashdagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatadi. Bugungi globallashuv va yuqori raqobat sharoitida ishlab chiqarish jarayonining mazmunini chuqur anglash va uni iqtisodiy asoslash nafaqat korxona darajasida, balki butun mamlakat iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyat kasb etadi. An'anaviy ishlab chiqarish modellaridan zamonaviy, raqamlashtirilgan va resurs tejaydigan jarayonlarga o'tish zarurati dolzarb muammolardan biridir. Mahsulot tannarxini pasaytirish, sifatni oshirish, mehnat unumdorligini ko'tarish va bozordagi o'zgarishlarga tezkor moslashish kabi masalalar haligacha ko'plab mahalliy korxonalar uchun ochiq qolmoqda, bu esa ushbu tadqiqot mavzusining amaliy ahamiyatini yanada oshiradi. Ishlab chiqarish jarayonining nazariy va amaliy jihatlari jahon iqtisodiy nazariyasida keng o'rganilgan. Adam Smith (1776) o'zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida mehnat taqsimotining ishlab chiqarish samaradorligiga ta'sirini tahlil qilib, unumdorlikning ortishi ixtisoslashuv orqali ro'y berishini ta'kidlagan [4]. Karl Marx (1867) "Kapital" asarida ishlab chiqarish munosabatlari va ishlab chiqarish kuchlari dialektikasini ochib berib, ishlab chiqarish jarayonida qo'shimcha qiymatning hosil bo'lish mexanizmlarini ilmiy asoslab bergan [5]. Alfred Marshall (1890) "Iqtisodiyot prinsiplari" kitobida ishlab chiqarish omillari (yer, mehnat, kapital, tadbirkorlik) o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni va ularning narx shakllanishiga ta'sirini tahlil qilgan [6]. Henry Ford (1922) o'zining "Mening hayotim va ishim" kitobida oqim usulidagi ishlab chiqarish (konveyer) va standartlashtirish orqali ommaviy ishlab chiqarishni ...