KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda yalpi ichki mahsulot (YaIM) ning ishlab chiqarish sanoati hisobiga o'sishi 2023-yilda 6.0% ni tashkil etdi [1], bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 5.6% ga yuqoridir [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 672,8 trillion so'mni tashkil etib, o'tgan yilga nisbatan 5,5% ga o'sdi [3]. Biroq, Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekistonda mehnat unumdorligi hali ham rivojlangan mamlakatlardagi o'rtacha ko'rsatkichlardan 2-3 barobar past bo'lib qolmoqda [4]. Resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish va ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish masalasi mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishida markaziy o'rinni egallaydi. Ayniqsa, global raqobatning kuchayishi va energiya resurslari narxlarining o'zgaruvchanligi sharoitida korxonalarning raqobatbardoshligini ta'minlash uchun ishlab chiqarish samaradorligini oshirish dolzarb vazifadir [5]. Hozirgi sharoitda mamlakat sanoatida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish nafaqat iqtisodiy o'sishning muhim omili, balki ekologik barqarorlik va ijtimoiy farovonlikni ta'minlashning asosiy sharti hisoblanadi. O'zbekistonning jahon bozorlariga integratsiyalashuvi va xalqaro savdodagi ishtirokining kengayishi korxonalardan mahsulot sifatini oshirish, xarajatlarni kamaytirish va innovatsiyalarni joriy etishni talab qiladi [6]. Shu bilan birga, ishlab chiqarish jarayonlarida yuqori qo'shimcha qiymat yaratish, texnologik modernizatsiyani amalga oshirish va malakali kadrlarni tayyorlash bo'yicha tizimli yondashuvlarning yetishmasligi sezilmoqda. Ayniqsa, kichik va o'rta biznes subyektlarida ishlab chiqarish samaradorligini o'lchash va oshirish bo'yicha amaliy mexanizmlar yetarli darajada rivojlanmagan, bu esa ularning raqobatbardoshligini cheklamoqda [7]. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha xorijiy adabiyotlarni tahlil qilish shuni ko'rsatadiki, ishlab chiqarish samaradorligi masalalari uzoq vaqtdan beri iqtisodiy tadqiqotlarning markazida bo'lib kelgan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida mehnat taqsimotining samaradorlikka ta'sirini ko'rsatgan [8]. Frederik Teylor (1911) "Ilmiy boshqaruv printsiplari" kitobida ishlab chiqarish jarayonlarini ratsionalizatsiya qilish va mehnat unumdorligini oshirish uchun vaqt va harakatlarni o'rganish muhimligini ta'kidlagan [9]. Maykl Porter (19 ...