KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda yalpi ichki mahsulot (YaIM)ning yillik o‘sish sur’ati 2023-yilda 6% ga yetdi [1], bu mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, 2022-yilda sanoat ishlab chiqarishi hajmi 550 trln so‘mdan oshdi [2], qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish esa 378 trln so‘mni tashkil etdi [2]. Ushbu iqtisodiy o‘sish sur’atlari bevosita ishlab chiqaruvchi kuchlarning rivojlanishi va ishlab chiqarish munosabatlarining takomillashuvi bilan bog‘liqdir. Global miqyosda esa, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va raqobatbardoshlikni ta’minlash borasidagi investitsiyalar hajmi 2023-yilda 2.8 trln AQSH dollariga yetdi [3], bu esa mavzuning xalqaro miqyosdagi dolzarbligini yaqqol ko‘rsatadi. Zamonaviy sharoitlarda yuqori texnologiyali ishlab chiqarishlarga o‘tish va inson kapitalini rivojlantirish orqali mamlakatimizning global qiymat zanjirlaridagi o‘rnini mustahkamlash strategik ahamiyat kasb etmoqda. Mavzuning dolzarbligi shundaki, ishlab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish munosabatlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni chuqur tahlil qilish, iqtisodiy siyosatni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Global raqobatning kuchayishi, texnologik inqiloblar va resurs cheklovlari sharoitida O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror o‘sishini ta’minlash, aholi turmush darajasini oshirish hamda ijtimoiy-iqtisodiy tengsizlikni kamaytirish uchun ushbu fundamental bog‘liqliklarni tushunish zarur. Hozirgi kunda iqtisodiyotning modernizatsiyasi, raqamlashtirish va innovatsion rivojlanish jarayonlari ishlab chiqaruvchi kuchlarning tarkibiy o‘zgarishini talab etmoqda. Shu bilan birga, mavjud ishlab chiqarish munosabatlari har doim ham ushbu o‘zgarishlarga mos kelmaydi, bu esa resurslardan samarasiz foydalanish, innovatsiyalarni joriy etishdagi to‘siqlar va iqtisodiy rivojlanish sur’atining sekinlashishiga olib kelishi mumkin. Bu borada yechilmagan muammolar qatoriga, xususan, kichik va o‘rta biznes subyektlarining innovatsion salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishga to‘sqinlik qiluvchi moliyaviy va institutsional mexanizmlar yetishmasligi hamda yuqori malakali ishchi kuchiga bo‘lgan talab va taklif o‘rtasidagi nomutanosiblikni keltirish mumkin. Jahon iqtisodiy nazariyasida ishlab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish munosabatlarining o‘zaro bog‘liqligi masalasi ko‘plab olimlar tomonidan tadqiq etilgan. Karl Marks (1867) o‘z ...