KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda 2023-yil yakunlari bo‘yicha ishsizlik darajasi 8,1% ni tashkil etdi [1], bu 2022-yildagi 8,9% ko‘rsatkichiga nisbatan sezilarli pasayishni anglatadi [2]. Ayollar ishsizligi 11,2% [3], yoshlar orasida esa 13,4% [3] ni tashkil etishi ushbu iqtisodiy muammoning o‘ziga xos demografik xususiyatlarini ko‘rsatadi. Mehnat bozorida yiliga o‘rtacha 700 mingdan ortiq yoshlarning qo‘shilishi [4] va iqtisodiyotda yangi ish o‘rinlari yaratish bo‘yicha olib borilayotgan keng ko‘lamli islohotlarga qaramay, ishsizlik muammosi mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishidagi asosiy cheklovlardan biri bo‘lib qolmoqda. Global miqyosda Xalqaro Mehnat Tashkiloti (XMT) ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda dunyo bo‘ylab ishsizlar soni 205 million kishiga yaqinlashgan [5], bu esa global iqtisodiyotdagi beqarorlik va bandlik siyosatining o‘ta dolzarbligini ko‘rsatadi. Ushbu raqamlar ishsizlikning nafaqat ijtimoiy barqarorlikka, balki iqtisodiy o‘sish sur’atlariga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatuvchi murakkab hodisa ekanligini tasdiqlaydi. Iqtisodiy nazariya va amaliyotda ishsizlik muammosi doimiy ravishda dolzarb bo‘lib kelgan. Xususan, resurslardan samarali foydalanish, aholi turmush darajasini oshirish va ijtimoiy tenglikni ta’minlash nuqtai nazaridan uning ahamiyati beqiyosdir. Zamonaviy sharoitda globallashuv, texnologik inqilob va mehnat bozoridagi tarkibiy o‘zgarishlar yangi turdagi ishsizlik shakllarini keltirib chiqarmoqda, an’anaviy yondashuvlar esa bu muammolarni hal etishda yetarli bo‘lmayapti. Ayniqsa, pandemiyadan keyingi tiklanish davrida mehnat bozorlaridagi o‘zgaruvchanlik, "Skill Mismatch" (malaka nomuvofiqligi) muammosining chuqurlashuvi va avtomatizatsiyaning ish o‘rinlariga ta’siri ishsizlikni kamaytirish bo‘yicha yangi, innovatsion yechimlarni talab qiladi. Shu sababli, ishsizlik turlari, uning kelib chiqish sabablari va ularni bartaraf etish yo‘llarini chuqur tahlil qilish, ayniqsa O‘zbekiston sharoitiga moslashtirilgan strategik tavsiyalarni ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Ishsizlik muammosi iqtisodiy nazariya va amaliyotda ko‘plab olimlar tomonidan keng qamrovli o‘rganilgan. Friksion, strukturaviy va siklik ishsizlik turlarini farqlash orqali mehnat bozorining dinamikasini tushuntirishda Jon Meynard Keyns (John Maynard Keynes) o‘zining “Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi” asarida talab tanqisligi ishsizlikn ...