KURS ISHI

KIRISH Iste'molchi xulq-atvori va uning iqtisodiy qarorlari, cheklangan resurslar sharoitida maksimal foydalilikni ta'minlashga qaratilgan harakatlari zamonaviy iqtisodiy tadqiqotlarning markaziy obyekti hisoblanadi. O'zbekistonda chakana savdo aylanmasi 2023-yilda 400 trillion so'mdan oshib, iste'mol bozorining barqaror o'sishini namoyish etdi [1]. Bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 10,8% real o'sishni tashkil etgan bo'lib, iste'molchilarning xarid qobiliyati va tanlov imkoniyatlarining kengayishidan dalolat beradi. Xususan, aholi daromadlarining o'sishi va raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi iste'molchi tanlovi nazariyasining amaliy ahamiyatini yanada oshirmoqda. Elektron tijorat hajmi ham sezilarli darajada kengayib, 2023-yilda 30 trillion so'mga yaqinlashdi, bu esa an'anaviy va onlayn savdo kanallarida iste'molchi xulq-atvorini chuqur o'rganish zaruratini keltirib chiqarmoqda [2]. Global miqyosda iste'molchi tovarlari bozorining hajmi 2023-yilda 14 trillion AQSh dollaridan oshdi va yillik o'rtacha 5% atrofida o'sishi prognoz qilinmoqda, bu esa ushbu sohada strategik qarorlar qabul qilishda iste'molchi tanlovi modellarining muhimligini ko'rsatadi [3]. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki globallashuv, raqamli transformatsiya va iste'molchilarning axborotga ega bo'lish darajasining ortishi ularning qaror qabul qilish jarayonlariga yangi ta'sirlar ko'rsatmoqda. Iqtisodiy o'zgarishlar, narxlar dinamikasi va innovatsion mahsulotlarning paydo bo'lishi sharoitida iste'molchilarning ratsional va iratsional tanlov mexanizmlarini tushunish, ularning foydalilikni maksimallashtirishga bo'lgan intilishlarini tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etadi. An'anaviy iqtisodiy nazariyalar ba'zan iste'molchilarning murakkab psixologik va sotsiologik omillar ta'sirida qabul qiladigan qarorlarini to'liq tushuntira olmaydi. Bu esa iste'molchi tanlovi nazariyasini xulq-atvor iqtisodiyoti, nevroiqtisodiyot va boshqa fanlar kesishmasida chuqurroq o'rganish zaruratini keltirib chiqaradi. Bunday kompleks yondashuv bozordagi raqobat sharoitida samarali marketing strategiyalarini ishlab chiqish, iste'molchilarning ehtiyojlarini qondirish va ijtimoiy farovonlikni oshirish uchun zarur bo'lgan bilimlarni taqdim etadi. Mavjud muammolar orasida iste'molchilarning cheklangan ratsionalligi, axborot assimetriyasi va kognitiv og'ishlarning tanlovga ta'siri singari masalalar ye ...