KURS ISHI

KIRISH Mamlakatimiz iqtisodiyotining barqaror o'sishi va aholi farovonligini oshirishda iste'mol va jamg'arish funksiyalarining o'rni beqiyosdir. O'zbekiston Respublikasi Davlat Statistika qo'mitasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda aholi jon boshiga YaIM 2 765 AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, iste'mol xarajatlari YaIMning qariyb 65% ini tashkil qilgan [1]. Shu bilan birga, uy xo'jaliklarining jamg'armalari umumiy iqtisodiy o'sishga sezilarli hissa qo'shib, bank depozitlarining hajmi yildan-yilga o'sib bormoqda va 2023-yil yakuni bo'yicha 120 trillion so'mdan oshgan [2]. Investitsiyalarni moliyalashtirishda ichki jamg'armalarning ulushi muhim ahamiyat kasb etib, ularning iqtisodiyotdagi sarmoyalarning qariyb 40% ini qoplashi, barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlashda ushbu funksiyalarni chuqur o'rganish zaruriyatini ko'rsatadi [3]. Iste'mol va jamg'arish tendensiyalari aholining daromadlari, inflyatsiya kutilmalari va kelajakdagi iqtisodiy istiqbollari bilan chambarchas bog'liq bo'lib, ushbu ko'rsatkichlarning o'zgarishi makroiqtisodiy barqarorlik va iqtisodiy o'sish sur'atlariga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Hozirgi globallashuv va yuqori inflyatsiya sharoitida iste'mol va jamg'arish funksiyalarining o'zgaruvchanligini tahlil qilish, iqtisodiy siyosatni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Global miqyosda yuz berayotgan iqtisodiy beqarorliklar, energiya resurslari narxlarining o'zgarishi va geosiyosiy keskinliklar aholining xarid qobiliyatiga va jamg'arish xulq-atvoriga ta'sir ko'rsatmoqda. Bu omillar O'zbekiston sharoitida ham sezilib, ichki iste'mol narxlarining o'sishi [4] va bank tizimidagi foiz stavkalari darajasining o'zgarishi jamg'arish qarorlariga bevosita ta'sir qiladi. Mazkur mavzu iqtisodiy o'sishning barqarorligini ta'minlash, investitsiya jarayonlarini rag'batlantirish hamda aholining moddiy farovonligini oshirish uchun asosiy drayverlarni aniqlashda hal etilmagan qator muammolarni o'z ichiga oladi. Xususan, iste'mol va jamg'arishga ta'sir etuvchi asosiy omillarni aniqlash, ularning dinamikasini prognoz qilish va maqsadli iqtisodiy siyosat mexanizmlarini ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi. Iste'mol va jamg'arish funksiyalarining nazariy asoslari jahon iqtisodiyoti olimlari tomonidan uzoq yillar davomida chuqur tadqiq qilib kelingan. Jon Meynard Keyns o'zining "Ish bilan bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida marginal i ...