KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda jahon yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 105 trillion AQSH dollaridan oshdi va bu ko'rsatkichning yillik o'sish sur'ati o'rtacha 3,2% ni tashkil etdi [1]. O'zbekistonda esa 2023-yilda YaIM hajmi qariyb 90 milliard AQSH dollariga yetdi va o'sish sur'ati 6% atrofida qayd etildi [2]. Bu raqamlar makroiqtisodiy siyosatning iqtisodiy o'sishni ta'minlashdagi markaziy rolini yaqqol ko'rsatadi, chunki davlatning pul-kredit va fiskal chora-tadbirlari bevosita ishlab chiqarish, iste'mol va investitsiya jarayonlariga ta'sir ko'rsatadi. So'nggi yillarda global iqtisodiyotda kuzatilayotgan geosiyosiy keskinliklar, energetika inqirozlari va pandemiyaning oqibatlari davlatlarning barqaror iqtisodiy o'sishni saqlash bo'yicha siyosatini qayta ko'rib chiqish zaruratini keltirib chiqardi. Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlar uchun makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash, inflyatsiyani jilovlash va investitsiyalarni jalb qilish bo'yicha to'g'ri siyosatni ishlab chiqish hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda. Bugungi kunda dunyo iqtisodiyotida davlatlarning makroiqtisodiy siyosatlari orqali YaIM o'sishini rag'batlantirish, bandlik darajasini oshirish va aholi farovonligini ta'minlashga qaratilgan harakatlari dolzarb hisoblanadi. Biroq, bu sohada bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Masalan, fiskal siyosatning byudjet taqchilligiga ta'siri, monetar siyosatning inflyatsion bosimlarni boshqarishdagi samaradorligi va ushbu siyosatlarning uzoq muddatli iqtisodiy o'sishga ta'sirini aniq baholashda metodologik qiyinchiliklar mavjud. Shu bilan birga, har bir mamlakatning o'ziga xos iqtisodiy tuzilishi va xalqaro munosabatlardagi o'rni makroiqtisodiy siyosatning samaradorligini turlicha namoyon etadi, bu esa individual yondashuvlarni talab qiladi. Shuning uchun, makroiqtisodiy siyosatning YaIMga ta'sirini chuqur tahlil qilish va samarali mexanizmlarni ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir. Mavzuning o'rganilganlik darajasiga kelsak, makroiqtisodiy siyosat va iqtisodiy o'sish munosabatlari jahon iqtisodiyotshunosligida keng tadqiq qilingan. Jon Meynard Keyns (1936) o'zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida davlatning jami talabni tartibga solish orqali iqtisodiy sikllarga ta'sir ko'rsatish imkoniyatini asoslab berdi va bu bilan fiskal siyosatning poydevorini yaratdi [5]. Robert Solou (1956) esa o'zining Solow-Swan modeli bilan t ...