KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi "2022–2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida"gi farmoni [1] mamlakat iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish va aholi farovonligini oshirish orqali barqaror iqtisodiy oʻsishni taʼminlashni ustuvor yoʻnalishlardan biri sifatida belgilaydi. Ushbu strategik maqsadlarga erishishda isteʼmol va jamgʻarish funksiyalarining oqilona boshqaruvi fundamental ahamiyat kasb etadi. Chunki 2023-yilda Oʻzbekistonda aholi jon boshiga YaIM 2 450 AQSh dollariga yetgan boʻlsa-da [2], bu koʻrsatkich mintaqa davlatlari orasida nisbatan pastligicha qolmoqda. Shu bilan birga, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda jismoniy shaxslarning tijorat banklaridagi depozit qoldigʻi 102,3 trillion soʻmni tashkil etib, yiliga 30,5% ga oʻsgan [3]. Bu esa aholining jamgʻarish salohiyati yuqoriligini koʻrsatadi, ammo ushbu jamgʻarmalarning iqtisodiyotga samarali investitsiya sifatida jalb etish mexanizmlarini takomillashtirish zarur. Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga koʻra, rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan, Oʻzbekistonda ham isteʼmol xarajatlarining umumiy YaIMdagi ulushi 70% dan ortiqni tashkil etishi [4], isteʼmolchilar xatti-harakatlarining makroiqtisodiy barqarorlik va oʻsishga taʼsirini yanada dolzarb qiladi. Bugungi kunda, global iqtisodiy nomuvofiqliklar, yuqori inflyatsiya bosimlari va geopolitik beqarorlik sharoitida isteʼmol va jamgʻarish funksiyalarini chuqur tahlil qilish va ularni samarali boshqarish mexanizmlarini ishlab chiqish har qachongidan ham muhimdir. Oʻzbekiston kabi transformatsiya jarayonidagi iqtisodiyot uchun aholining isteʼmolga boʻlgan moyilligini optimallashtirish va jamgʻarish potentsialini investitsiyalarga yoʻnaltirish makroiqtisodiy barqarorlikni taʼminlash, ishlab chiqarish salohiyatini oshirish hamda yangi ish oʻrinlarini yaratishda hal qiluvchi rol oʻynaydi. Mavjud muammolar qatoriga aholining moliyaviy savodxonligi darajasining yetarli emasligi, bank tizimidagi ishonch darajasi, norasmiy sektorda aylanadigan mablagʻlarning katta qismi, shuningdek, investitsiya muhitining jozibadorligini oshirish zaruriyati kiradi. Shu sababli, isteʼmol va jamgʻarishning nazariy asoslarini Oʻzbekistonning oʻziga xos sharoitlarida amaliy tahlil qilish, ularning iqtisodiy oʻsishga taʼsirini aniqlash va samaradorlikni os ...