KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yil ma'lumotlariga ko'ra, mamlakatda chakana savdo aylanmasi 275 trillion so'mni tashkil etgan bo'lib, bu raqam yiliga o'rtacha 12-15% ga o'sib bormoqda [1]. Bunda iste'mol tovarlarining turli segmentlarida xarid qilish faoliyati sezilarli darajada oshgan. Misol uchun, oziq-ovqat mahsulotlari bozori hajmi 2023-yilda 150 trillion so'mdan ortiqni tashkil etib, aholi jon boshiga iste'mol xarajatlarining umumiy o'sishida muhim o'rin egalladi [2]. Shu bilan birga, nooziq-ovqat tovarlari, xususan, elektronika, kiyim-kechak va maishiy texnika bozorlarida ham yillik o'sish sur'atlari 10% dan yuqori bo'lib, iste'molchilarning tanlov imkoniyatlari kengayib bormoqda [3]. Bu raqamlar iste'molchilarning qaror qabul qilish jarayonlari, ularning afzalliklari va tovar tanlovidagi psixologik omillarni chuqur o'rganishning iqtisodiy ahamiyatini yaqqol ko'rsatadi. Jahon bozorida esa elektron tijorat hajmi 2023-yilda 6.3 trillion AQSH dollariga yetdi va 2027-yilga borib 8.1 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa iste'molchi xulq-atvori modellarini yanada murakkablashtirmoqda [4]. Bugungi kunda iste'molchilar nafaqat mahsulotning narxi va sifatiga, balki uning brendi, dizayni, ijtimoiy maqomi va hatto sotuvchi kompaniyaning obro'siga ham e'tibor qaratmoqda. Bozor munosabatlari rivojlangan sharoitda, raqobatning kuchayishi kompaniyalardan nafaqat mahsulot ishlab chiqarishni, balki iste'molchilarning ichki motivatsiyalari, hissiy holatlari va idrokini tushunishni talab qiladi. An'anaviy mikroiqtisodiy nazariyalar iste'molchilarni ratsional subyektlar sifatida ko'rib chiqsa-da, amaliyotda ularning qarorlarida ko'pincha sub'ektiv va irratsional omillar katta rol o'ynashi kuzatilmoqda. Ushbu psixologik omillarni tushunmaslik va hisobga olmaslik kompaniyalar uchun marketing strategiyalarini noto'g'ri ishlab chiqishga, resurslarni samarasiz taqsimlashga va pirovardida bozor ulushini yo'qotishga olib kelishi mumkin. Shuningdek, iste'molchi afzalliklarini aniq tushunish hukumatlar uchun ham ijtimoiy-iqtisodiy siyosatlarni ishlab chiqishda, xususan, aholining farovonligini oshirish, iste'mol madaniyatini rivojlantirish va bozor mexanizmlarini tartibga solishda muhim ahamiyat kasb etadi. Iste'molchi afzalliklari va tovar tanlovidagi psixologik omillarni o'rganish bo'yicha jahon miqyosida ko'plab fundamental tadq ...