KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda iste'molchilar huquqlarini himoya qilish tizimining rivojlanishi so'nggi yillarda ayniqsa jadallashdi. Masalan, O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 13-iyuldagi PQ-319-sonli Qarori asosida Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish agentligi (IHHA) faoliyatining samaradorligi oshirilishi natijasida 2023-yilda iste'molchilardan kelib tushgan murojaatlar soni 2022-yilga nisbatan 18% ga oshib, 28 mingdan ziyodni tashkil etdi [1]. Ushbu murojaatlarning qariyb 70% i (19.6 mingga yaqin) iste'molchilarning moddiy zararlarini qoplash bilan bog'liq bo'lib, jami 56 milliard so'mdan ortiq mablag' qaytarilishiga erishildi [2]. Bu ko'rsatkichlar iste'molchilarning huquqiy savodxonligi oshib borayotganini va davlat himoyasiga bo'lgan ehtiyoj yuqoriligini yaqqol ko'rsatadi. Global miqyosda esa, iste'mol tovarlari va xizmatlari bozorining yillik hajmi 2023-yilda 70 trillion dollardan oshdi [3], bu iste'molchilar huquqlarining xalqaro miqyosda ham qanchalik muhimligini isbotlaydi. Shu bilan birga, raqamli iqtisodiyotning kengayishi bilan bog'liq yangi turdagi muammolar, jumladan, onlayn firibgarliklar, shaxsiy ma'lumotlarning himoyalanmaganligi kabi holatlar ham dolzarblik kasb etmoqda [4]. Mazkur mavzu hozirgi iqtisodiy sharoitlarda alohida ahamiyatga ega, chunki iqtisodiy o'sish va raqobatbardoshlikni ta'minlashda iste'molchilarning ishonchi hal qiluvchi rol o'ynaydi. Assimetrik axborot sharoitida, ya'ni sotuvchi va xaridor o'rtasida ma'lumotlarning notekis taqsimlanishi holatida [5], iste'molchilarning zaif tomonlarini himoya qilish davlatning asosiy vazifalaridan biridir. Mavjud normativ-huquqiy hujjatlar va mexanizmlar doimiy takomillashtirishni talab etadi, chunki bozor dinamikasi, yangi texnologiyalar va iste'molchilik madaniyatidagi o'zgarishlar yangi turdagi muammolarni keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, mahsulot va xizmatlar sifati menejmenti nuqtai nazaridan, iste'molchilar huquqlarini himoya qilish faqat shikoyatlarni ko'rib chiqish emas, balki sifatni nazorat qilishning oldini oluvchi mexanizmlarini joriy etish orqali ham amalga oshirilishi lozim. Bu esa tizimli yondashuvni, jumladan, KPI asosida samaradorlikni o'lchash va risk tahlilini o'z ichiga olgan kompleks strategiyalarni ishlab chiqishni taqozo etadi. Iste'molchilar huquqlarini himoya qilish masalasi uzoq yillardan buyon dunyo miqyosidagi ko'plab olimlar tomonidan o'rganilib ...