KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida iste’molchilar huquqlarini himoya qilish va sifat menejmenti tizimining dolzarbligi so‘nggi yillarda yanada ortdi. Xususan, 2023-yilda mamlakatimizdagi chakana savdo aylanmasi 273,2 trillion so‘mni tashkil etib, bu ko‘rsatkich 2022-yilga nisbatan 8,5% ga o‘sgan [1]. Aholining xarid qobiliyati oshishi va bozorga yangi tovar va xizmatlarning kirib kelishi bilan birga, sifatsiz mahsulotlar va noto‘g‘ri xizmat ko‘rsatish holatlari ham ko‘paymoqda. O‘zbekiston Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyatlari federatsiyasining 2023-yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, iste’molchilardan 27 mingdan ortiq shikoyat kelib tushgan bo‘lib, ularning 40% dan ortig‘i tovarlar sifati va xizmat ko‘rsatish bilan bog‘liq bo‘lgan [2]. Bu raqamlar mamlakatda iste’molchilar huquqlarini ta’minlash va sifat menejmentini takomillashtirish zaruratini yaqqol ko‘rsatadi. Jahon miqyosida ham iste’molchilar huquqlari himoyasi global savdo aylanmasining 2023-yilda 32 trillion dollarga yetgan sharoitida muhim ahamiyat kasb etadi, chunki sifatsiz mahsulotlar va ishonchsiz xizmatlar tufayli jahon iqtisodiyotiga har yili milliardlab dollar zarar yetkazilmoqda [3]. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarb bo‘lib, raqamli iqtisodiyot va global bozorlarning rivojlanishi iste’molchilar uchun yangi imkoniyatlar bilan birga, yangi xavflarni ham keltirib chiqarmoqda. Onlayn savdo hajmining O‘zbekistonda 2023-yilda 10 trillion so‘mdan oshishi [4] bilan, masofadan turib sotib olingan mahsulotlarning sifati va ularga kafolat berish masalasi keskinlashmoqda. Shuningdek, xizmat ko‘rsatish sohasida, xususan, turizm, bank va axborot texnologiyalari xizmatlarida ham iste’molchilarning himoyasizligi holatlari uchramoqda. Sifat menejmenti tizimlarining yetarli darajada joriy etilmagani va iste’molchilarning o‘z huquqlari to‘g‘risidagi xabardorlik darajasining pastligi bu sohadagi muammolarni yanada chuqurlashtiradi. Mazkur kurs ishi aynan shu bo‘shliqlarni to‘ldirish va sifat menejmenti orqali iste’molchilar huquqlarini samarali himoya qilish bo‘yicha amaliy yechimlarni taklif etishga qaratilgan. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy adabiyotlarda keng yoritilgan bo‘lsa-da, integratsiyalashgan yondashuvlar va O‘zbekiston sharoitiga mos amaliy mexanizmlar yetarli emas. Jahon olimlari orasida W. Edwards Deming (1986) o‘zining "Chiqishdagi sifat" (Out of the Crisis ...