KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yilgi maʼlumotlariga ko‘ra, mamlakatda aholi jamg‘armalarining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 31.4% ni tashkil etdi [1]. Bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlardagi o‘rtacha 20-25% [2] dan yuqori bo‘lsa-da, jamg‘armalarning tarkibiy sifati va ularning investitsion faollikdagi o‘rni bo‘yicha hanuz muayyan xalqaro standartlarga yetishish zarurati mavjud. Global miqyosda esa, 2022-yilda uy xo‘jaliklari jamg‘armalarining umumiy hajmi 16.5 trillion AQSh dollariga yetgan [3], bu iqtisodiy o‘sish va barqarorlikni taʼminlashda jamg‘armalarning fundamental rolini yaqqol ko‘rsatadi. Ushbu raqamlar jamg‘armalarni shakllantirish, ularga taʼsir etuvchi omillarni chuqur o‘rganish va ularni samarali boshqarishning iqtisodiy rivojlanishdagi muhimligini isbotlaydi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida kuzatilayotgan noaniqliklar, global inflyatsion bosim [4] va mintaqaviy geosiyosiy keskinliklar sharoitida jamg‘armalar mavzusi ayniqsa dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. O‘zbekiston uchun jamg‘armalarni shakllantirish va ularni investitsiyalarga yo‘naltirish, iqtisodiy o‘sishni barqarorlashtirish hamda aholi farovonligini oshirishning asosiy vositalaridan biridir. Biroq, mavjud moliyaviy tizimda jamg‘armalarning diverifikasiyalashuvi, ularni uzoq muddatli investitsiyalarga jalb qilish mexanizmlarining yetarlicha rivojlanmaganligi, shuningdek, inflyatsiya va foiz stavkalarining o‘zgaruvchanligi sababli aholi va korxonalar jamg‘armalarining real qiymatini saqlab qolish va ko‘paytirish bo‘yicha muammolar mavjud [5]. Ushbu muammolarni hal etish, jamg‘armalarga taʼsir etuvchi ichki va tashqi omillarni ilmiy asosda tahlil qilish hamda samarali tavsiyalar ishlab chiqish ushbu tadqiqotning asosiy zaruratini belgilaydi. Jamg‘armalar nazariyasi va unga taʼsir etuvchi omillar masalasi jahon iqtisodiyotshunosligida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Jon Meynard Keyns (1936) “Ish bilan taʼminlash, foiz va pulning umumiy nazariyasi” asarida jamg‘armalarning joriy daromadga bog‘liqligini va ularning umumiy talabni shakllantirishdagi rolini asoslab berdi [6]. Milton Fridmen (1957) o‘zining “Doimiy daromad gipotezasi”da isteʼmol va jamg‘arma qarorlari faqat joriy daromadga emas, balki kutilayotgan uzoq muddatli daromadga ham asoslanishini taʼkidladi [7]. Franko Modigliani (1985) Nobel mukofotiga sazovor bo‘lgan “Hayot sikli ...