KURS ISHI

KIRISH Botanika sohasida jinssiz ko'payish turlarini o'rganish alohida ahamiyat kasb etadi, chunki bu jarayon o'simlik turlari populyatsiyasini saqlash, genetik bir xillikni ta'minlash va qishloq xo'jaligida istiqbolli navlarni tez ko'paytirish uchun muhim ahamiyatga ega. O'zbekistonning agrar sektori yalpi ichki mahsulotning taxminan 26,5% ni tashkil etib, ishchi kuchining deyarli 27% ini band qiladi [1]. Bunda mevali daraxtlar, sabzavotlar va g'alladosh ekinlarning urug'chilik va ko'chat yetishtirish tizimlarida jinssiz ko'payish usullaridan keng foydalanish hosildorlikni oshirish va mahsulot sifatini yaxshilashda asosiy omillardan biri hisoblanadi. Misol uchun, bog'dorchilik va tokchilikda payvandlash orqali yuqori hosildor navlarni ko'paytirish mamlakatda meva va uzum eksport hajmini 2023-yilda 1,3 milliard AQSh dollariga yetkazishga yordam berdi [2]. Shu bilan birga, zamonaviy biotexnologik usullar, jumladan mikrokultivatsiya orqali kasalliklarga chidamli va tez o'suvchi o'simliklarni yaratish global oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlashda va iqlim o'zgarishlari sharoitida barqaror qishloq xo'jaligini rivojlantirishda muhim strategik yo'nalish hisoblanadi [3]. Mavzuning dolzarbligi shundaki, jinssiz ko'payish turlarini chuqur o'rganish orqali qishloq xo'jaligi ekinlari navlarini yaratish va ko'paytirish samaradorligini oshirish mumkin. Bugungi kunda, global oziq-ovqat talabi o'sib borayotgan bir paytda, tezkor ko'paytirish usullariga ehtiyoj ortmoqda. Masalan, O'zbekistonda kartoshkaning har yili o'rtacha 3,3 million tonnadan ortiq hosili yig'iladi [4], ammo uning sifatli urug'lik bazasini yaratishda vegetativ ko'payish usullarining samaradorligi va xavfsizligini ta'minlash dolzarb muammo bo'lib qolmoqda. Bundan tashqari, ayrim nodir va yo'qolib ketish xavfi ostida turgan o'simlik turlarini saqlab qolishda mikrokultivatsiya va boshqa jinssiz ko'payish usullari ekologik barqarorlikni ta'minlashda beqiyos ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqot, jinssiz ko'payishning turli turlarini tizimli ravishda tahlil qilish orqali mavjud muammolarga yechim topish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Jinssiz ko'payishning nazariy asoslari va amaliy qo'llanilishi bo'yicha jahon olimlari tomonidan ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, L. K. Smith (1999) [5] partenogenezning molekulyar mexanizmlarini o'rganib chiqib, uning genetik barqarorligini ta' ...