KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM) o'sishi 6% ni tashkil etdi [1], bu so'nggi besh yillikdagi eng yuqori ko'rsatkichlardan biridir. Biroq, yalpi talabning yetarli darajada boshqarilmaganligi sababli, 2023-yil yakuniga ko'ra inflyatsiya darajasi 9.9% ni tashkil etdi [2], bu esa aholining xarid qobiliyatiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Xalqaro valyuta jamg'armasi (XVF) ma'lumotlariga ko'ra, global iqtisodiy o'sish prognozlari 2024-yil uchun 3.1% ga baholanmoqda [3], bu esa rivojlanayotgan mamlakatlar uchun yalpi talabni samarali boshqarish strategiyalarini ishlab chiqishni yanada muhimroq qiladi. Ayniqsa, O'zbekiston sharoitida, iqtisodiyotning ochiqligi va eksportga yo'naltirilganligi hisobga olinsa, global narxlar va talab o'zgarishlariga tezkor munosabat bildirish zarurati ortib bormoqda. Yalpi talabning to'g'ri boshqarilishi iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash, inflyatsiyani jilovlash, ishsizlikni kamaytirish va barqaror iqtisodiy o'sishga erishishning asosiy omillaridan biridir. Ushbu mavzu hozirgi kunda bir qator hal etilmagan muammolar tufayli muhim ahamiyatga ega. Global iqtisodiyotdagi beqarorlik, energiya resurslari narxlarining o'zgaruvchanligi va geosiyosiy keskinliklar yalpi talabga doimiy bosim o'tkazmoqda [4]. O'zbekistonda esa, iqtisodiy islohotlar jarayonida pul-kredit va fiskal siyosat vositalarining samaradorligini oshirish, ularning yalpi talabga ta'sirini aniq baholash va moslashuvchan boshqaruv mexanizmlarini joriy etish dolzarb masala bo'lib qolmoqda. Resurslarning cheklanganligi, davlat byudjeti taqchilligi va valyuta bozori barqarorligini ta'minlash zarurati sharoitida, Keynes modeli tamoyillarini zamonaviy iqtisodiy sharoitlarga moslashtirish hamda yalpi talabni boshqarishda mavjud nazariy bo'shliqlarni to'ldirish zarur. Shu bilan birga, mahalliy xususiyatlarni hisobga olgan holda, makroiqtisodiy siyosatlarning yalpi talabga ta'sirini modellashtirish va samarali boshqaruv instrumentlarini ishlab chiqish iqtisodiyotni barqaror rivojlantirish uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Keynes modeli va yalpi talabni boshqarish masalalari jahon iqtisodiy fanida keng ko'lamda o'rganilgan. Jon Meynard Keynesning "Ish bilan ta'minlash, foiz va pulning umumiy nazariyasi" (1936) asari makroiqtisodiy tahlilga asos solib, hukumatning iqtisodiy aralashuvi zarurligini, ayniqsa iqtisodiy resessiya davrlarida, aso ...