KURS ISHI

KIRISH Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi zamonaviy jamiyatning ajralmas qismiga aylandi, biroq bu jarayon yangi tahdidlar – xususan, kiberterrorizmning paydo bo'lishiga ham sabab bo'lmoqda. Global kiberxavfsizlik bozori hajmi 2023 yilda 272.3 milliard dollarni tashkil etgan bo'lsa, 2030 yilga kelib bu ko'rsatkich 624.4 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. O'zbekistonda raqamli iqtisodiyotning rivojlanish sur'atlari ham yuqori bo'lib, 2023 yilda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) xizmatlari hajmi 2022 yilga nisbatan 22.3% ga o'sib, 21.6 trillion so'mni tashkil etdi [O'zR Statistika agentligi, 2024, 2]. Shu bilan birga, kiberxavfsizlikka oid hodisalar soni ham ortib bormoqda: O'zbekiston Respublikasi Kiberxavfsizlik markazi ma'lumotlariga ko'ra, 2023 yilda jami 17.5 milliondan ortiq kiberhujum qayd etilgan, bu 2022 yilga nisbatan 30% ga ko'pdir [3]. Bu holat milliy xavfsizlik, iqtisodiy barqarorlik va fuqarolarning shaxsiy ma'lumotlari xavfsizligi uchun jiddiy tahdid solmoqda, shu sababli kiberterrorizmga qarshi kurash mexanizmlarini takomillashtirish masalasi o'ta dolzarb ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzuning dolzarbligi shundaki, kiberterroristik hujumlar nafaqat axborot tizimlariga zarar yetkazadi, balki infratuzilma ob'ektlariga (energetika, transport, moliya) ham ta'sir ko'rsatib, davlatning iqtisodiy va ijtimoiy barqarorligiga putur yetkazishi mumkin. Misol uchun, DDoS hujumlarining o'rtacha iqtisodiy zarari bir hodisa uchun yirik korxonalar uchun 2.2 million dollarga, kichik va o'rta biznes uchun esa 100 ming dollarga baholanadi [4]. Hozirgi kunda O'zbekistonda kiberterrorizmga qarshi kurash bo'yicha huquqiy va institutsional asoslar yaratilgan bo'lsa-da, tez o'zgaruvchan kiber tahdidlar sharoitida mavjud mexanizmlarni doimiy ravishda takomillashtirish zarurati tug'ilmoqda. Ayniqsa, raqamli iqtisodiyotning globallashuvi sharoitida kiberxavfsizlikka bo'lgan ehtiyoj oshib bormoqda, chunki transchegaraviy kiberhujumlar milliy miqyosdagi himoya choralari bilan cheklanib qolmasdan, xalqaro hamkorlikni ham talab etadi. Kiberterrorizm va unga qarshi kurash mexanizmlari bo'yicha jahon miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Gabriel Weimann (2004) kiberterrorizmning siyosiy-mafkuraviy maqsadlarini tahlil qilib, uning an'anaviy terrorizmdan farqli jihatlarini aniqlagan [5]. Dorothy Denning (2000) esa kiberterrori ...