KURS ISHI

KIRISH Kichik va o‘rta biznes subyektlari (KOB) jahon iqtisodiyotining harakatlantiruvchi kuchi bo‘lib, global yalpi ichki mahsulotning (YaIM) qariyb 50%ini tashkil etadi [1]. Xususan, 2023-yilda kichik korxonalar hisob-kitob dasturiy ta’minot bozori hajmi global miqyosda 12.8 milliard AQSH dollariga yetgan bo‘lib, 2028-yilga borib bu ko‘rsatkich 21.5 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [2]. O‘zbekistonda esa kichik biznesning YaIMdagi ulushi 2023-yilda 54.9% ga yetdi, bu so‘nggi besh yilda 15% ga o‘sganligini ko‘rsatadi [3]. Raqamlashtirish dasturlari doirasida mamlakatimizda tadbirkorlik subyektlari uchun elektron hisob-kitob tizimlaridan foydalanish hajmi 2022-yilda 68% ni tashkil etdi, bu esa kichik korxonalarda raqamli vositalarga bo‘lgan talabning ortib borayotganini ko‘rsatadi [4]. Ushbu statistik ma’lumotlar kichik korxonalar uchun samarali va avtomatlashtirilgan hisob-kitob tizimlarini ishlab chiqish va joriy etishning muhimligini yaqqol ko‘rsatadi. Mavjud tadqiqotlar va amaliyot shuni ko‘rsatadiki, kichik korxonalar ko‘pincha moliyaviy hisobotlarni yuritish, soliqlarni hisoblash, pul oqimlarini boshqarish va investitsiyalarning qaytimini (ROI) baholashda bir qator muammolarga duch kelishadi [5]. An’anaviy usullar ko‘p vaqt va inson resurslarini talab etib, xatolar ehtimolini oshiradi. Ayniqsa, O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan iqtisodiyotlarda moliyaviy ma’lumotlarning shaffofligini ta’minlash, qaror qabul qilish jarayonlarining tezkorligini oshirish va raqobatbardoshlikni kuchaytirish uchun innovatsion yechimlar zarur [6]. Mavjud dasturiy ta’minotlar ko‘pincha yirik korxonalar ehtiyojlariga moslashtirilgan bo‘lib, kichik biznesning o‘ziga xos talablarini (masalan, moliyaviy cheklovlar, oddiy interfeysga ehtiyoj, mahalliy soliq qonunchiligiga moslik) to‘liq qondirmaydi [7]. Shuning uchun, kichik korxonalar uchun maxsus ishlab chiqilgan, iqtisodiy jihatdan samarali va foydalanishga qulay hisob-kitob va hisoblash tizimiga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. Kichik korxonalar uchun hisob-kitob va hisoblash tizimlarini ishlab chiqish mavzusi xalqaro va mahalliy olimlar tomonidan keng o‘rganilgan. Xususan, *M. Porter* (1985) strategik raqobat tahlili doirasida raqobat afzalliklarini ta’minlashda axborot tizimlarining rolini ta’kidlagan, bu esa har qanday korxona, shu jumladan kichik korxonalar uchun hisob-kitob tizimlarining ahamiyatini nazariy j ...