KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda chakana savdo aylanmasi 2023-yilda 378 trillion so‘mdan oshib [1], umumiy YaIMning taxminan 50%ini tashkil etdi [2]. Bunda supermarketlarning ulushi tobora ortib, iste’molchi xulq-atvoridagi o‘zgarishlar, raqamlashtirishning jadallashuvi va logistika zanjirlarining murakkablashuvi mazkur sektorda samarali boshqaruv tizimlariga bo‘lgan talabni keskin oshirdi. Global miqyosda esa, supermarket va gipermarketlar segmenti 2024-yilda 4.1 trillion AQSH dollarini tashkil etishi kutilmoqda va 2029-yilga qadar yillik o‘rtacha 4.5% o‘sish prognoz qilinmoqda [3]. Ushbu raqamlar chakana savdo sohasining nafaqat mamlakat iqtisodiyotidagi o‘rni, balki global miqyosdagi ulkan salohiyatini ham ko‘rsatadi. Bu holat supermarketlarning operatsion samaradorligini oshirish, xarajatlarni optimallashtirish va mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilash maqsadida zamonaviy boshqaruv yechimlarini joriy etish zaruratini ta’kidlaydi. Bugungi shiddatli raqobat sharoitida supermarketlar inventar boshqaruvi, ta’minot zanjiri optimallashuvi, xodimlar samaradorligi va mijozlarga xizmat ko‘rsatish kabi bir qator murakkab jarayonlarga duch kelmoqda. An'anaviy boshqaruv usullari ushbu muammolarni to'liq hal etishga qodir emas, bu esa resurslarning samarasiz sarflanishiga, moliyaviy yo'qotishlarga va mijozlar noroziligiga olib kelishi mumkin. Masalan, noto'g'ri inventar boshqaruvi natijasida mahsulotlarning yaroqlilik muddati o'tib ketishi yoki, aksincha, kerakli mahsulotlarning do'konda mavjud bo'lmasligi har yili milliardlab dollarlik yo'qotishlarga sabab bo'lmoqda [4]. Bundan tashqari, axborot texnologiyalarining rivojlanishi bilan birga, zamonaviy supermarketlar katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash, tahlil qilish va ulardan strategik qarorlar qabul qilishda foydalanish imkoniyatini qo‘ldan boy bermasliklari lozim. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida, chakana savdo sektorining tez rivojlanishi fonida, xorijiy ilg‘or tajribalarni mahalliy sharoitlarga moslashtirgan holda joriy etish dolzarb vazifa hisoblanadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha, supermarket ish jarayonlarini boshqarish bo‘yicha ko‘plab xorijiy tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, Michael Porter (1980) raqobat kuchlari modelini ishlab chiqib [5], tashkilotlarning strategik pozitsiyasini baholash va raqobat ustunligiga erishish yo‘llarini tahlil qilishda muhim nazariy asos yaratdi. Martin Chr ...