KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-2024 o‘quv yilida umumta’lim maktablarida 6-10 yoshli boshlang‘ich sinf o‘quvchilari soni 3,5 milliondan oshgan bo‘lib, bu umumiy o‘quvchilar kontingentining taxminan 50%ini tashkil etadi [1]. Xalqaro baholash dasturlari, xususan, PISA tadqiqotlarining 2022 yilgi natijalariga ko‘ra, O‘zbekistonlik 15 yoshli o‘quvchilarning o‘qish savodxonligi bo‘yicha o‘rtacha balli 350 ballni tashkil etgan, bu OECD mamlakatlari o‘rtacha ko‘rsatkichidan (470 ball) sezilarli darajada pastdir [2]. Ushbu ko‘rsatkichlar, ayniqsa, badiiy matnlarni tushunish va tahlil qilishdagi muammolar bilan bog‘liq bo‘lib, kichik yoshdagi o‘quvchilarda badiiy idrokni rivojlantirish zaruriyatini yaqqol ko‘rsatadi. Ushbu yoshdagi bolalarning psixologik xususiyatlarini inobatga olgan holda badiiy asarlarni idrok etish metodikasini takomillashtirish, ularda kitobxonlik madaniyatini shakllantirish va mustaqil fikrlash qobiliyatini oshirish milliy ta’lim tizimi oldidagi dolzarb vazifalardan biridir. Kichik yoshdagi o‘quvchilarning badiiy asarni idrok etishdagi psixologik xususiyatlarini chuqur o‘rganish va ularga mos ta’lim metodlarini ishlab chiqish muhim ahamiyat kasb etadi, chunki bu yosh davri shaxsning intellektual, emotsional va ijtimoiy rivojlanishida poydevor hisoblanadi. Bugungi kunda maktablarda ona tili va adabiyot darslarida badiiy matnlarni o‘rgatish jarayonida o‘quvchilarning yosh psixologiyasi, ularning qiziqishlari va idrok etish mexanizmlari yetarlicha hisobga olinmayotgani kuzatiladi. Natijada, bolalarda kitobxonlikka bo‘lgan motivatsiya pasayib, badiiy asarning estetik va tarbiyaviy ahamiyatini tushunishda qiyinchiliklar yuzaga kelmoqda. Bu esa kelajakda shaxsning adabiy savodxonligi, estetik didi va tanqidiy fikrlash qobiliyatining sust rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Shu bois, ushbu mavzu nafaqat akademik, balki ijtimoiy-pedagogik jihatdan ham yuqori dolzarblikka ega. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda keng ko‘lamda tadqiq qilingan. Jorj Polya (George Polya) (1945) o‘zining “Qanday hal qilish kerak” nomli asarida muammolarni yechish strategiyalarini tahlil qilib, o‘quvchilarning kognitiv jarayonlarini chuqur o‘rganishga asos solgan [5]. Lev Vigotskiy (Lev Vygotsky) (1978) “Rivojlanishning ijtimoiy-madaniy nazariyasi” orqali o‘quvchilarning idrok etish jarayonida ijtimoiy o‘za ...