KURS ISHI

KIRISH Kichik yoshdagi oʻquvchilarning badiiy asarni idrok etishdagi psixologik xususiyatlari bugungi kunda ta’lim jarayonining muhim tarkibiy qismi hisoblanib, bolalarning kognitiv va hissiy rivojlanishidagi oʻrni beqiyosdir. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga koʻra, boshlangʻich sinf oʻquvchilarining oʻqish savodxonligi darajasi 2023-yilda 78% ni tashkil etgan boʻlib [1], bu koʻrsatkichni yanada oshirishga qaratilgan amaliy tadqiqotlarga boʻlgan ehtiyoj yuqori. Xususan, badiiy asarlarni chuqur idrok etish orqali bolalarda tanqidiy fikrlash, empatiya va ijodiy qobiliyatlarni shakllantirish muhim vazifalardan sanaladi. UNESCOning 2022-yilgi hisobotida qayd etilishicha, badiiy matnlarni tushunish boʻyicha oʻquvchilarning oʻzlashtirish koʻrsatkichlari global miqyosda 65% atrofida boʻlib, bu sohada metodik takomillashtirish zaruriyati mavjud [2]. Ushbu kontekstda, kichik yoshdagi bolalarning psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda badiiy asarni idrok etish jarayonini optimallashtirish dolzarb ahamiyat kasb etadi, chunki bu ularning kelajakdagi oʻquv faoliyati va shaxsiy rivojlanishi uchun mustahkam poydevor yaratadi. Mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, Oʻzbekistonda ta’lim sohasida olib borilayotgan islohotlar bilan chambarchas bogʻliqdir. Prezident Sh.M. Mirziyoyevning ta’lim sifatini oshirishga qaratilgan farmon va qarorlari, jumladan, maktab ta’limiga investitsiya kiritish va oʻquv dasturlarini takomillashtirishga qaratilgan sa’y-harakatlar ushbu mavzuni yanada muhim qiladi [3]. Biroq, hozirgi kunda kichik yoshdagi oʻquvchilarning badiiy asarni idrok etishidagi psixologik xususiyatlarini chuqur tahlil qiluvchi va ularni ta’lim jarayonida samarali qoʻllashga qaratilgan kompleks yondashuvlar yetarli emas. Maktab amaliyotida koʻpincha badiiy matnlar faqatgina oʻqish koʻnikmasini rivojlantirish uchun vosita sifatida qaralib, ularning psixologik-pedagogik imkoniyatlari toʻliq ishga solinmayapti. Natijada, bolalarda badiiy matnni shunchaki oʻqishdan koʻra, uni chuqur anglash, obrazlar dunyosiga shoʻngʻish va oʻz his-tuygʻularini ifodalash qobiliyati yetarlicha rivojlanmay qolmoqda, bu esa kelajakda ularning umumiy oʻqish savodxonligi va madaniy dunyoqarashiga salbiy ta’sir koʻrsatishi mumkin. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turli tadqiqotlar obyekti boʻlgan. Xususan, xalqaro miqyosda L. Vygotskiy [4] ...