KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida savodxonlik darajasi 2023-yil holatiga koʻra 99.9% ni tashkil etgan boʻlsa-da, PISA xalqaro tadqiqotlari natijalari shuni koʻrsatadiki, oʻquvchilarning oʻqish savodxonligi boʻyicha oʻrtacha balli 2022-yilda 400 balldan pastroq boʻlib, bu global oʻrtachadan (476 ball) ancha orqada ekanligini bildiradi [1]. Bu, ayniqsa, funktsional savodsizlik muammosini keltirib chiqaradi, chunki rasmiy savodxonlik darajasi yuqori boʻlsada, zamonaviy jamiyat talablariga javob beradigan chuqur oʻqish, tushunish va tanqidiy fikrlash koʻnikmalarining yetishmasligi iqtisodiy rivojlanish va ijtimoiy integratsiya uchun jiddiy toʻsiqlarni yuzaga keltirishi mumkin. Shuningdek, 2023-yilgi maʼlumotlarga koʻra, boshlangʻich sinf oʻquvchilarining oʻqish tezligi va matnni tushunish darajasi mintaqaviy farqlarga ega boʻlib, ayrim hududlarda belgilangan meʼyorlardan 15-20% ga past ekanligi aniqlangan [2]. Ushbu statistik maʼlumotlar savod oʻrgatish jarayonining bosqichlarini qayta koʻrib chiqish va takomillashtirish zaruratini yaqqol koʻrsatib turibdi. Bugungi kunda savod oʻrgatish metodikasida, ayniqsa, boshlangʻich sinflarda, anʼanaviy yondashuvlar ustunlik qilmoqda, bu esa raqamli asrning talablari va bolalarning kognitiv rivojlanish xususiyatlariga toʻliq javob bermayapti. Savod oʻrgatish jarayonining bosqichlari zamonaviy lingvodidaktika, kognitiv psixologiya va neyropsixologiya yutuqlarini hisobga olgan holda qayta baholanishi lozim. Mavjud metodikalar bolalarning yoshiga mos ravishda differentsial yondashuvni toʻliq taʼminlamayotgani, oʻqish va yozish koʻnikmalarini integratsiyalashgan holda rivojlantirishda kamchiliklar mavjudligi kuzatilmoqda. Bundan tashqari, innovatsion texnologiyalardan, jumladan, sunʼiy intellekt va interaktiv taʼlim platformalaridan foydalanish savod oʻrgatish jarayonini yanada samaraliroq qilish imkoniyatlarini yaratadi, ammo bu imkoniyatlar Oʻzbekiston taʼlim tizimida yetarli darajada qoʻllanilmayapti. Kurs ishi aynan shu boʻshliqlarni toʻldirish va savod oʻrgatish jarayonini yangi bosqichga olib chiqish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Savod oʻrgatish jarayoni global miqyosda koʻplab olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan. Masalan, J. Chall (1967) oʻzining "Learning to Read: The Great Debate" asarida fonetik va butun soʻzni oʻrgatish metodikalarining samaradorligini qiyosiy tahlil qilib, fonetik yondash ...