KURS ISHI

KIRISH 2023-yil ma'lumotlariga ko'ra, O‘zbekiston Respublikasida umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida boshlang‘ich sinf o‘quvchilari soni qariyb 3,5 million nafarni tashkil etdi [1]. Bu ko‘rsatkich, respublika umumiy o‘quvchi kontingentining 40% dan ortig‘ini tashkil etib, kichik yoshdagi bolalar ta’lim-tarbiyasining strategik ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi. So‘nggi besh yilda mamlakatimizda adabiyotni o‘qish savodxonligini oshirishga qaratilgan davlat dasturlari doirasida boshlang‘ich sinflarda badiiy asarlarni o‘qishga ajratilgan soatlar hajmi 15% ga oshirilgan bo‘lsa-da [2], o‘quvchilarning badiiy matnni idrok etish darajasi, ayniqsa, murakkab metaforalar va simvollarni anglashda, xalqaro PISA tadqiqotlarining 2022-yilgi natijalariga ko‘ra, o‘rtacha ko‘rsatkichlardan 7% ga pastroq ekani kuzatildi [3]. Bu esa, badiiy asarni idrok etish jarayonining psixologik xususiyatlarini chuqur o‘rganish va uning samaradorligini oshirish bo‘yicha yangi yondashuvlarni ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Kichik yoshdagi o‘quvchilarda badiiy asarni to‘g‘ri idrok etish ko‘nikmalarini shakllantirish, ularning kognitiv rivojlanishi, estetik tarbiyasi va umumiy savodxonligi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bolalarning badiiy matn mazmunini chuqur tushunishi, obrazlar dunyosiga kirishi, qahramonlar kechinmalarini his qila olishi ularning shaxs sifatida kamol topishida, dunyoqarashini boyitishida asosiy omillardan biridir. Shu bilan birga, zamonaviy axborotlashgan jamiyatda bolalar ko‘pincha qisqa, tez o‘zgaruvchan vizual kontentga moyil bo‘lib, badiiy asarlarni chuqur tahlil qilish va ularga sintez yondashuvini qo‘llashda qiyinchiliklarga duch kelmoqdalar. Bu holat, o‘qituvchilarning badiiy asar idrokini rivojlantirish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalari yetarli emasligi, mavjud metodologiyalarning kichik yoshdagi bolalarning psixologik xususiyatlariga to‘liq mos kelmasligi kabi muammolar bilan chambarchas bog‘liq. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Jean Piaget (1936) kognitiv rivojlanish nazariyasi orqali bolalarning fikrlash jarayonlari bosqichma-bosqich o‘sishini asoslab bergan, bu esa badiiy matnni idrok etishning yosh xususiyatlarini tushunishda muhim poydevor vazifasini o‘tagan [4]. Lev Vygotsky (1978) esa ijtimoiy-madaniy rivojlanish nazariyasini ilgari surib, bolalarning badiiy asarni idrok etishida ijt ...