KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda aholining kognitiv salomatligiga e'tibor sezilarli darajada ortmoqda, bu esa xotira buzilishlari va demansning oldini olishga qaratilgan dasturlarning dolzarbligini oshirmoqda. O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda nevrologik kasalliklar bilan bog'liq murojaatlar soni oldingi yilga nisbatan 10-12% ga oshgan [1]. Xususan, keksa yoshdagi aholi orasida xotira bilan bog'liq shikoyatlar ko'payib borayotgani, ijtimoiy xizmatlarga bo'lgan talabni ham oshirmoqda [2]. Global miqyosda esa, Altsgeymer kasalligi va boshqa demans turlari dunyo bo'ylab 55 milliondan ortiq odamni qamrab olgan bo'lib, bu raqam 2050-yilga borib 139 millionga yetishi prognoz qilinmoqda [3]. Ushbu kasalliklar iqtisodiyotga katta yuk bo'lib tushadi; masalan, demansning global iqtisodiy yuki 2022-yilda 1,3 trillion AQSh dollarini tashkil etgan [4]. Mazkur ko'rsatkichlar xotira tadqiqotlarining nafaqat nazariy, balki amaliy ahamiyatini ham ko'rsatib, profilaktika va davolash strategiyalarini ishlab chiqish zaruratini ta'kidlaydi. Kognitiv psixologiyada xotira tadqiqotlari inson miyasining eng murakkab va fundamental jarayonlaridan birini tushunishga qaratilgan. Hozirgi kunda texnologik taraqqiyot, ayniqsa neyroimaging usullari (fMRI, PET) va sun'iy intellektning rivojlanishi, xotira jarayonlarini avvalgi avlod olimlari tasavvur qila olmagan darajada o'rganishga imkon bermoqda. Biroq, xotira buzilishlarining kelib chiqish sabablari, ularning turlari va samarali davolash usullari bo'yicha hali ko'plab savollar javobsiz qolmoqda. Xususan, neyrodegenerativ kasalliklar (Altsgeymer, Parkinson va boshqalar) bilan bog'liq xotira buzilishlarining erta diagnostikasi va individualizatsiyalashgan terapiyalarini ishlab chiqish global miqyosdagi eng dolzarb muammolardan biridir. Shu sababli, ushbu kurs ishi xotira tadqiqotlarining zamonaviy yondashuvlarini chuqur tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal qilish bo'yicha amaliy tavsiyalar berish orqali mazkur sohadagi bo'shliqlarni to'ldirishga intiladi. Xotira tadqiqotlari kognitiv psixologiya sohasida uzoq va boy tarixga ega bo'lib, ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Hermann Ebbinghaus (1885) o'zining "Xotira haqida" asarida xotirani eksperimental o'rganishning asoschisi bo'lib, unutish egri chizig'i va o'rganish tezligi kabi fundamental qonuniyatlarni ochib berd ...