KURS ISHI

KIRISH Global kompyuter texnologiyalari bozori hajmi 2023-yilda 600 milliard AQSH dollarini tashkil etib, yillik o‘rtacha 7.8% o‘sish sur’atini namoyish etgan [1]. Sun'iy intellekt va mashinani o'rganish kabi yuqori unumdorlik talab qiladigan ilovalarning keng tarqalishi natijasida, xususan, kompyuter arxitekturasining rivojlanishi sohadagi eng muhim yo'nalishlardan biriga aylangan. O'zbekistonda esa IT-sektorning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 2.5% ga yetgan bo'lib, bu ko'rsatkichni 2030-yilga borib 5% ga yetkazish strategik maqsad qilib belgilangan [2]. Bu o'sish, ayniqsa, kompyuter tashkil etish va arxitektura tamoyillarini chuqur tushunish, zamonaviy texnologiyalarni tatbiq etish zaruriyatini yanada oshirmoqda. Mahalliy dasturiy ta'minot va apparat vositalari ishlab chiqarishni qo'llab-quvvatlash maqsadida, 2023-yilda “raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish” bo'yicha qabul qilingan davlat dasturida kompyuter arxitekturasi bo'yicha tadqiqotlar va kadrlar tayyorlashga alohida e'tibor qaratilgan [3]. Ushbu ko'rsatkichlar kompyuter arxitekturasi sohasidagi ilmiy izlanishlarning nafaqat global, balki O'zbekiston miqyosida ham strategik ahamiyat kasb etayotganini ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda kompyuter tizimlarining murakkablashuvi va ularga qo'yilayotgan talablarning keskin oshishi sababli alohida dolzarblikka ega. Klassik Fon Neyman arxitekturasining xotira devori (Memory Wall) muammosi [4] va parallel hisoblashlarga bo'lgan ehtiyoj [5] kabi hal etilmagan masalalar, kompyuter arxitekturasining yangi tamoyillarini izlashga undaydi. Sun'iy intellekt, katta ma'lumotlar (Big Data) va bulutli hisoblashlar kabi yo'nalishlarda samaradorlikni oshirish uchun mavjud tizimlarning imkoniyatlari yetarli emasligi kuzatilmoqda [6]. Jumladan, O'zbekistonda raqamli transformatsiya jarayonlarining tezlashishi, sanoatning turli tarmoqlarida intellektual tizimlarni joriy etishga bo'lgan talabning ortishi kompyuter arxitekturasi bo'yicha chuqur bilim va amaliy yechimlarga bo'lgan ehtiyojni oshirmoqda. Ushbu muammolarni hal qilish, jumladan, yangi hisoblash paradigmalari, masalan, kvant hisoblash va neyromorf arxitekturani o'rganish, mavjud tizimlarning unumdorligini optimallashtirish va kelajakdagi texnologik rivojlanish uchun zamin yaratish muhimdir. Kompyuter arxitekturasi evolyutsiyasi va zamonaviy tamoyillari bo'yicha ko'plab xalqaro olimlar ...