KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda dunyo bo'yicha demokratik institutlarga ishonch indeksi o'rtacha 52% ni tashkil etdi [1]. "The Economist Intelligence Unit" ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekiston 2023-yilgi Demokratik indeksda 167 mamlakat orasida 149-o'rinni egalladi, uning umumiy ko'rsatkichi 2.88 ballni tashkil etdi, bu esa gibrid rejimlar guruhiga kiradi [2]. Shu bilan birga, Konstitutsiya ustunligi prinsipi demokratik davlat qurilishining asosi hisoblanadi va bu prinsipning toʻliq amalga oshirilishi jamiyatda huquqiy tartibotni, fuqarolarning huquq va erkinliklarini kafolatlashning muhim omilidir. O'zbekiston Konstitutsiyasiga kiritilgan so'nggi o'zgartirishlar va uning yangi tahriri milliy huquqiy tizimda Konstitutsiyaning oliy yuridik kuchini yanada mustahkamladi. Xususan, yangi Konstitutsiyaning 15-moddasida "O'zbekiston Respublikasida Konstitutsiya va qonunlarning ustunligi so'zsiz tan olinadi" deb belgilangan [3]. Bu esa mamlakatda qonun ustuvorligini ta'minlash, davlat organlari faoliyatini Konstitutsiyaviy me'yorlar doirasida amalga oshirish va fuqarolar huquqlarini himoya qilish uchun mustahkam asos yaratadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda O'zbekistonda amalga oshirilayotgan keng ko'lamli demokratik islohotlar va huquqiy davlat qurish jarayonida alohida ahamiyat kasb etadi. Global miqyosda demokratik regressiya xavfi kuchayayotgan bir sharoitda [4], Konstitutsiya ustunligi prinsipining mohiyatini chuqur anglash va uni amalda ta'minlash mexanizmlarini takomillashtirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Mamlakatda Konstitutsiyaviy nazorat mexanizmlarini kuchaytirish, qonun ijodkorligi jarayonida Konstitutsiyaviy normalarga rioya etilishini ta'minlash, sud hokimiyatining mustaqilligini yanada oshirish kabi masalalar hal etilmagan muammolar sirasiga kiradi. Jumladan, "World Justice Project" ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekiston qonun ustuvorligi indeksida 2023-yilda 0.50 ball bilan 142 davlat orasida 89-o'rinni egalladi, bu esa Konstitutsiya ustunligi prinsipini to'liq amaliyotga tatbiq etishda hali qilinishi kerak bo'lgan ishlar ko'pligini ko'rsatadi [5]. Ushbu holatda, Konstitutsiya ustunligi prinsipining nazariy-metodologik asoslarini chuqur o'rganish, uning demokratik davlat qurilishidagi rolini tahlil qilish va amaliyotda uchrayotgan muammolarni bartaraf etish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish zarurati yaqqol namoyon bo'ladi. Konstitutsiya ustunl ...