KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda maxsus ta’limga ehtiyoji bo‘lgan bolalar soni yildan yilga ortib bormoqda, bu esa inklyuziv ta’lim tizimini rivojlantirish zaruratini kuchaytiradi. O‘zR Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-2024 o‘quv yilida umumta’lim maktablarida ta’lim olayotgan maxsus ehtiyojli bolalar soni 150 mingdan oshgan [1]. Ularning orasida ruhiy rivojlanishi sustlashgan (RRS) bolalar salmoqli qismni tashkil etadi, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Maxsus ta’lim muassasalari faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-229-sonli qarorida ushbu toifadagi bolalarning ta’lim olish huquqlari va sifatini ta’minlashga alohida e’tibor qaratilgan [2]. Bu bolalarning 30-40%ida fonetik-fonematik kamchiliklar (FFK) kuzatiladi, bu esa ularning akademik muvaffaqiyatiga, ijtimoiy moslashuviga va psixo-emotsional rivojlanishiga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi [3]. Ushbu kamchiliklar o‘z vaqtida bartaraf etilmasa, yozma nutqning buzilishi (disgrafiya va disleksiya) va og‘zaki nutq rivojlanishida ortda qolish kabi ikkilamchi muammolarga olib kelishi mumkin [4]. Global miqyosda ham maxsus ehtiyojli bolalar ta’limi dolzarb masala bo‘lib qolmoqda; masalan, UNICEF ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha 200 milliondan ortiq bola nogironlik bilan yashaydi va ularning aksariyati ta’lim olishda jiddiy to‘siqlarga duch keladi [5]. Bu esa O‘zbekistonning inklyuziv ta’limga o‘tish strategiyasini izchil amalga oshirish va zamonaviy korreksion texnologiyalarni joriy etish orqali RRS bolalarda FFKni samarali bartaraf etishning muhimligini ko‘rsatadi. Bugungi kunda ko‘p tarmoqli maktab sharoitida ruhiy rivojlanishi sustlashgan bolalarda fonetik-fonematik kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan zamonaviy va kompleks yondashuvlarning yetishmasligi sezilmoqda. An’anaviy logopedik metodikalar ko‘pincha ushbu toifadagi bolalarning psixofiziologik xususiyatlarini to‘liq hisobga olmaydi, natijada korreksion ish samaradorligi past bo‘lib qolmoqda. Xususan, O‘zbekistondagi maktablarda maxsus pedagogik kadrlar va innovatsion texnologiyalar bilan ta’minlash darajasi hali ham yetarli emas, bu esa RRS bolalarda nutq buzilishlarini o‘z vaqtida va samarali bartaraf etish imkoniyatini cheklaydi [6]. Amaliyotda multimodal yondashuvlar, neurofeedback texnologiyalari va individual korreksiya dasturlarini ishlab chiqishga ehtiyoj katta. Ushbu tadqiqot, ...