KURS ISHI

KIRISH Korporativ moliyalashtirish muammolari zamonaviy iqtisodiyotda, ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlar uchun markaziy o'rin tutadi. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda respublikada korporativ obligatsiyalar bozori hajmi 10 trillion so‘mdan oshdi [1], bu 2022-yilga nisbatan 25% o‘sishni ko‘rsatadi. Biroq, bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlar, masalan, Yevropa Ittifoqi mamlakatlaridagi o‘rtacha yalpi ichki mahsulotning 40% gacha bo‘lgan korporativ obligatsiyalar bozoridan ancha past [2]. Jahon banki hisobotiga ko‘ra, global venchur kapital bozorida 2023-yilda sarmoyalar hajmi 250 milliard dollardan oshdi [3], ammo O‘zbekistonda ushbu turdagi moliyalashtirishning ulushi hali ham juda kam bo‘lib, jami investitsiyalarning 0.5% atrofida ekanligi qayd etilgan [4]. Korxonalar faoliyatini moliyalashtirishning samarali mexanizmlari iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, innovatsiyalarni rag‘batlantirish va barqaror rivojlanishga erishishda muhim rol o‘ynaydi, shu sababli korporativ moliyalashtirish sohasidagi muammolarni chuqur o‘rganish va ularning yechimlarini topish dolzarbdir. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa muhim ahamiyatga ega, chunki global iqtisodiy noaniqliklar va valyuta kurslarining o‘zgaruvchanligi sharoitida korxonalar barqaror moliyaviy manbalarga ehtiyoj sezmoqda. Kichik va o‘rta biznes subyektlari uchun bank kreditlaridan tashqari muqobil moliyalashtirish manbalariga kirish imkoniyatlarining cheklanganligi, qimmatli qog‘ozlar bozorining rivojlanmaganligi, shuningdek, huquqiy va institutsional infratuzilmaning yetarli darajada takomillashtirilmaganligi kabi masalalar hal etilmagan muammolar bo‘lib qolmoqda. O‘zbekiston sharoitida, jumladan, davlat korxonalarini transformatsiya qilish va xususiylashtirish jarayonlari faollashgan bir paytda, ularni samarali moliyalashtirish, investitsiyalarni jalb qilish va korporativ boshqaruvni takomillashtirish orqali raqobatbardoshligini oshirish zarurati ushbu tadqiqotning amaliy ahamiyatini yanada kuchaytiradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab nufuzli olimlar tadqiqotlar olib borganlar. Masalan, Merton Miller va Franco Modigliani (1958) "Modigliani-Miller teoremasi"ni ishlab chiqdilar, bu teorema mukammal kapital bozorlarida korporativ qiymatni kapital tuzilmasidan mustaqilligini isbotladi [5]. Stewart Myers (1984) "Pecking O ...