KURS ISHI

KIRISH So'nggi yillarda global iqtisodiyotda korporativ tuzilmalarning ahamiyati ortib borgani sayin, ularning faoliyatidagi nizolarni samarali hal etish masalasi ham dolzarblashib bormoqda. Jahon bozorining iqtisodiy hajmi 2023-yil yakunlariga ko'ra 105 trillion dollardan oshdi, bunda yirik korporatsiyalar muhim rol o'ynaydi [1]. Shu bilan birga, O'zbekiston iqtisodiyotining jadal rivojlanishi natijasida tadbirkorlik subyektlari soni sezilarli darajada ortib, ularning aksariyati aksiyadorlik jamiyatlari yoki mas'uliyati cheklangan jamiyatlar shaklida faoliyat yuritmoqda. Masalan, 2023-yil yakuniga qadar O'zbekistonda ro'yxatdan o'tgan mas'uliyati cheklangan jamiyatlar soni 250 mingdan oshdi, bu esa korporativ nizolarning yuzaga kelish ehtimolini oshiradi [2]. Ushbu murakkab iqtisodiy landshaftda korporativ nizolarning o'z vaqtida va samarali hal etilishi nafaqat kompaniyaning o'zi uchun, balki investorlar, xodimlar va umuman iqtisodiyot barqarorligi uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Aynan shu bois, korporativ nizolar bo'yicha da'voni ta'minlash choralarining huquqiy va amaliy jihatlarini chuqur o'rganish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. Mazkur tadqiqot mavzusi hozirgi paytda global va mahalliy miqyosda hal etilmagan qator muammolarni o'z ichiga oladi. Korporativ nizolar ko'pincha shaxsiy manfaatlar to'qnashuvi, boshqaruvning samarasizligi yoki qonunchilikdagi bo'shliqlar sababli yuzaga keladi. Bunday vaziyatlarda, da'voni ta'minlash choralari nafaqat nizoni hal qilishda, balki undan kelib chiqadigan zararlarni oldini olishda ham hal qiluvchi rol o'ynaydi. Biroq, ko'pgina mamlakatlarda, jumladan O'zbekistonda ham, bu choralarni qo'llash mexanizmlari hali to'liq takomillashtirilmagan. Xususan, tadbirkorlik subyektlari faoliyatining uzluksizligini ta'minlash, investorlar huquqlarini himoya qilish va jamoatchilik manfaatlarini hisobga olish nuqtai nazaridan mazkur choralar samaradorligini oshirish zarurati mavjud. Bu esa korporativ huquq, sud-huquq tizimi va iqtisodiyotning o'zaro bog'liqligini hisobga olgan holda yangi yondashuvlarni ishlab chiqishni taqozo etadi. Korporativ nizolar va ularni hal qilishning huquqiy mexanizmlari bo'yicha xalqaro va mahalliy ilmiy adabiyotlar mavjud bo'lsa-da, ushbu sohada hali to'liq o'rganilmagan jihatlar ko'p. Xususan, jahon miqyosida J. Kay (2019) o'z tadqiqotlarida korporativ boshqaruvda agentlik nazariy ...