KURS ISHI

KIRISH Mamlakatimizda bozor iqtisodiyoti sharoitida korporativ boshqaruv samaradorligini oshirish, korxonalarning moliyaviy barqarorligini ta’minlash hamda raqobatbardoshligini yuksaltirishda debitorlik qarzdorligini samarali boshqarish masalasi muhim ahamiyat kasb etmoqda. O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma’lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakuni bo'yicha yirik korporatsiyalarda debitorlik qarzdorligining umumiy hajmi YaIMning qariyb 18% ini tashkil etdi, bu esa taxminan 16,2 milliard AQSh dollariga teng bo'lib, uning sezilarli qismi to'lov muddati o'tgan qarzdorlik hisoblanadi [1]. Xususan, sanoat korxonalarida bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 12% ga oshgan [2]. Ushbu holat korxonalar aylanma mablag'larining bir qismini muzlatib qo'yib, investitsiya jarayonlarini sekinlashtiradi va likvidlikni pasaytiradi. Shu sababli, debitorlik qarzdorligini optimallashtirish, uni undirish mexanizmlarini takomillashtirish hamda moliyaviy risklarni minimallashtirish korporativ moliya boshqaruvi oldida turgan dolzarb vazifalardan biridir. Korporatsiyalar tomonidan sotilgan tovarlar va xizmatlar uchun to'lovlarni o'z vaqtida undirish, shuningdek, bo'sh mablag'larni samarali investitsiya qilish imkoniyatini yaratadi. Biroq, zamonaviy biznes sharoitida debitorlik qarzdorligining yuqori darajada saqlanib qolishi yoki uni boshqarishda yuzaga keladigan muammolar, masalan, kredit siyosatining yetarli darajada rivojlanmaganligi, risklarni baholash tizimlarining samarasizligi yoki undirish jarayonlarining byurokratlashuvi, korxonalarning rentabelligi va barqarorligiga salbiy ta’sir ko'rsatadi. Bugungi kunda O'zbekiston korporatsiyalari debitorlik qarzdorligini boshqarishda bir qator tizimli muammolarga duch kelmoqda, jumladan, yetarli darajada rivojlanmagan huquqiy baza, moliyaviy ma’lumotlarning shaffof emasligi va zamonaviy tahlil vositalarining cheklangan qo'llanilishi ushbu tadqiqotning dolzarbligini yanada oshiradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi. Debitorlik qarzdorligini boshqarish masalalari jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, **Myers, S.C.** va **Majluf, N.** (1984) o'zlarining "Pecking Order Theory" nazariyasida korporativ moliyalashda debitorlik qarzdorligini boshqarishning ahamiyatini va asimmetrik ma’lumotlar sharoitida uning ta’sirini tahlil qilganlar [5]. **Jensen, M.C.** va **Meckling, W.H.** (1976) esa a ...