KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard dollarni tashkil etib, bu 2022-yilga nisbatan 10% ga o‘sishni ko‘rsatdi [1]. Ushbu investitsiyalarning 60% dan ortig‘i sanoat va energetika sohalariga yo‘naltirilgan bo‘lib, korporativ investitsiyalar hajmining iqtisodiyotdagi muhim o‘rnini yaqqol namoyish etadi [2]. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda rivojlanayotgan mamlakatlarga kiritilgan umumiy investitsiyalar hajmi 1,3 trillion dollardan oshgan bo‘lib, bu global iqtisodiy o‘sishning asosiy drayveri hisoblanadi [3]. Korporatsiyalar tomonidan kiritiladigan investitsiyalar nafaqat iqtisodiy o‘sishni ta’minlaydi, balki innovatsiyalarni rag‘batlantirish, ish o‘rinlari yaratish va ijtimoiy farovonlikni oshirishda ham hal qiluvchi rol o‘ynaydi [4]. Bu jarayonlar korporativ moliyaning asosiy tamoyillaridan biri bo‘lib, uzoq muddatli barqaror rivojlanishni ta’minlashga qaratilgan strategik qarorlar qabul qilishni talab qiladi. Bugungi shiddatli raqobat va globallashuv sharoitida korporatsiyalarning investitsiya faoliyatini samarali boshqarish, xatarlarni minimallashtirish va investitsiyalarning rentabelligini oshirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etadi. O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar va bozor mexanizmlarining joriy etilishi korporatsiyalardan investitsiya loyihalarini yanada puxta tahlil qilishni, moliyaviy resurslarni maqsadli yo‘naltirishni va xalqaro standartlarga mos keladigan boshqaruv usullarini qo‘llashni talab etmoqda [5]. Mamlakatimizda investitsiya muhitini yaxshilash borasidagi harakatlarga qaramay, korporativ darajada investitsiya loyihalarini baholashda zamonaviy vositalar yetarli darajada qo‘llanilmayapti, xatarlarni boshqarish mexanizmlari takomillashtirilishga muhtoj, shuningdek, uzoq muddatli strategik rejalashtirishda moliyaviy barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha aniq mexanizmlar yetishmasligi kuzatiladi [6]. Ushbu kurs ishi aynan shu bo‘shliqlarni to‘ldirish va korporatsiya investitsiya faoliyatining samaradorligini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Korporativ investitsiyalar nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida ko‘plab yetakchi olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, Merton Miller va Franco Modigliani (1958) o‘zlarining mashhur Modigliani-Miller teoremalarida kapital tuzilmasi va dividend siyosatining kompani ...