KURS ISHI

KIRISH Kriptografik kalitlarni boshqarish zamonaviy axborot xavfsizligi tizimlarining ajralmas qismi hisoblanadi, chunki raqamli ma’lumotlar hajmi va ularning qiymati muttasil o‘sib bormoqda. Jahon kiberxavfsizlik bozori hajmi 2023 yilda 173.5 mlrd AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, 2028 yilga borib 310 mlrd dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu har yili o‘rtacha 12.3% o‘sishni anglatadi [1]. O‘zbekistonda ham raqamli transformatsiya jarayonlarining jadallashuvi sababli, axborot xavfsizligiga, xususan, kriptografik himoya vositalariga bo‘lgan talab sezilarli darajada oshmoqda. 2023 yilda O‘zbekiston Respublikasida axborot texnologiyalari sohasiga yo‘naltirilgan investitsiyalar hajmi 250 million dollardan oshgan [2], bu esa himoyalangan ma’lumot almashinuvi va saqlash texnologiyalariga, shu jumladan kriptografik kalitlarni samarali boshqarish tizimlariga bo‘lgan ehtiyojni kuchaytiradi. Mazkur jarayonlar shifrlangan ma'lumotlarning butunligi, maxfiyligi va o'zgaruvchanligini ta'minlashda kalit boshqaruvining markaziy rolini ta'kidlaydi. Kriptografik kalitlarni boshqarish nafaqat texnik jihatdan, balki tashkiliy va huquqiy nuqtai nazardan ham o‘ta murakkab va dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Xalqaro miqyosda kuzatilayotgan kiberhujumlar sonining ortishi, ma’lumotlarning sizishi bilan bog‘liq hodisalar va raqamli infratuzilmalarga bo‘lgan tahdidlar kriptografik kalitlarning xavfsiz generatsiyasi, tarqatilishi, saqlanishi, ishlatilishi va yo‘q qilinishi jarayonlarining muhimligini yanada oshiradi. O‘zbekiston kontekstida, davlat organlarida elektron hujjat aylanishining kengayishi, elektron hukumat loyihalarining joriy etilishi va bank tizimidagi raqamli xizmatlarning rivojlanishi, shuningdek, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha qonunchilik bazasining mustahkamlanishi fonida, kriptografik kalitlarni boshqarish tizimlarining ishonchliligini oshirish va ularni xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish hal etilmagan dolzarb vazifalardan hisoblanadi. Bugungi kunda mavjud tizimlarda kalitlarning butun hayot siklini avtomatlashtirish, turli platformalararo muvofiqlikni ta'minlash va yangi kvant kriptografiyasi kabi texnologiyalarga tayyorlanish bo‘yicha samarali yechimlar ishlab chiqish zarurati mavjud. Kriptografik kalitlarni boshqarish masalasi ilmiy adabiyotlarda keng muhokama qilingan. Xalqaro miqyosda, M. Bellare va P. Rogaway (1993) [5] kalitlarni ge ...